Σερραίοι φιλόλογοι στο 2ο Πανελλήνιο εκπαιδευτικό συνέδριο Ημαθίας

Από την Παρασκευή 23 Απριλίου μέχρι Κυριακή 25 Απριλίου πραγματοποιήθηκε στην Ημαθία το 2ο Πανελλήνιο εκπαιδευτικό Συνέδριο, http://hmathia10.ekped.gr/

με θέμα:"Ψηφιακές και Διαδικτυακές Εφαρμογές στην Εκπαίδευση".

Το Σάββατο παρακολούθησα στην Κεντρική βιβλιοθήκη τη Συνεδρία των Φιλολόγων, όπου παρουσιάστηκαν πολλές και ενδιαφέρουσες προτάσεις.Στο Συνέδριο όμως "πρωταγωνίστησαν" κυριολεκτικά οι συναδέλφοι, φιλολόγοι του Νομού μας. Με την παράλληλη ιδιότητα της επιμορφώτριας Β΄επιπέδου στην παιδαγωγική αξιοποίηση των Νέων τεχνολογιών στην Εκπαιδευτική διαδικασία, ευτύχησα να παρακολουθήσω δύο εισηγήσεις αγαπημένων συναδέλφων που υλοποίησαν το πρόγραμμα στην α΄φάση του, ολοκληρώντας μια μακρά και επιτυχή διαδρομή. Συγκεκριμένα η ομάδα των Τ.Ζουρνατζή, Χ.Μπογδάνη, Ζ.Παπάζογλου, Ολ.Παχαδίρογλου και Τ.Τερζούδη παρουσίασαν με πολύ ζωντανό τρόπο την εισήγησή τους με τίτλο:"Πάμε Μουσείο".Μια διδακτική πρόταση με τη χρήση ΤΠΕ στη Νεοελληνική Γλώσσα.Η Β΄ομάδα των Μ.Καραθανάση, Γ.Μάσσιου καιΔ.Τσακιρίδου παρουσίασαν την ενδιαφέρουσα διδακτική πρόταση στο μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών, με τίτλο:"Πάραλος...Ένα ταξίδι μέσα στο χρόνο". Ακόμη στην ίδια Συνεδρία παρουσίασαν ομαδικές εισηγήσεις και άλλες δύο Σερραίες συνάδελφοι η Ελ. Γιαπή και η Χρ. Παλάζη με μια ακόμη συναδέλφο από την Αλεξανδρούπολη, με τίτλο:"Παιδική ηλικία, παιδική εργασία...",μια διδακτική Πρόταση στα Νεοελληνικά Κείμενα Α΄Γυμνασίου. Η Χρ.Παλάζη μαζί και με δύο δασκάλους, Σερραίους επίσης παρουσίασε την εισήγηση με τίτλο: "Η περιπέτεια των βαλκανίων".

Οι συνάδελφοι αποδέχθηκαν τα θετικά σχόλια του ακροατηρίου και εκπροσώπησαν επάξια το Νομό.Το δυναμικό παρόν των Σερραίων φιλολόγων στο Συνέδριο της Ημαθίας, αναδεικνύει τη δημιουργικότητα και την καινοτόμα διάθεση των συναδέλφων, οι οποίοι παρακολουθούν τα νέα δεδομένα και προσπαθούν να ανταποκριθούν στις σύγχρονες απαιτήσεις για ένα καλύτερο σχολείο. Συγχαρητήρια σ΄όλες και σ΄όλους!

ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ

Ο Σύνδεσμος Φιλολόγων N.Σερρών πραγματοποίησε την περασμένη Τετάρτη, 21 Απριλίου 2010, στην αίθουσα “Γ.Χρηστίδης’ του Εμπορικού Επιμελητηρίου Σερρών ημερίδα αφιερωμένη στα Αρχαία Ελληνικά και στη διδασκαλία τους, στο Γυμνάσιο και το Λύκειο.

Οι παρευρισκόμενοι φιλόλογοι είχαν την ευκαιρία να ακούσουν την εισήγηση του Αναστάσιου Αγγ. Στέφου, Δ.φ και Προέδρου της Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων (Π.Ε.Φ) σχετικά με τη διδασκαλία του φιλοσοφικού λόγου, να περιπλανηθούν στον κόσμο του Ηροδότου με την καθοδήγηση της Γεωργίας Χαριτίδου, Δ.φ., Προϊσταμένης Δ.Δ.Ε Γ΄ Αθήνας και Γ. Γραμματέα της Π.Ε.Φ.

Στο δεύτερο μέρος της ημερίδας οι Σχολικοί Σύμβουλοι Φιλολόγων του Ν.Σερρών, Ελευθερία Ζάγκα, Δ.φ. και Αλέξανδρος Νικολαϊδης, πρότειναν μεθόδους για τη διδασκαλία των ομηρικών επών και του δράματος αντίστοιχα.

Στο τέλος των εισηγήσεων ακολούθησε ζωντανός διάλογος με τους συναδέλφους που παρευρέθηκαν και που επιβεβαίωσε την αμηχανία που υπάρχει στη Μέση Εκπαίδευση όσον αφορά τα Αρχαία Ελληνικά. και τη διδασκαλία τους στη μέση εκπαίδευση. Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες ήταν οι απόψεις που διατυπώθηκαν για την ανάγκη μιας δυναμικότερης παρουσίας των φιλολόγων στο πλαίσιο αλλαγών που προοικονομούνται στο χώρο της Εκπαίδευσης γενικότερα, μέσα και από τις πρόσφατες εξαγγελίες της Υπουργού κ. Διαμαντοπούλου.

Ο Σύνδεσμος Φιλολόγων αισθάνεται βαθιά ευγνώμων προς τη συνδιοργανώτρια Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση και ιδιαίτερα τον αντινομάρχη κ.Β.Χρυσανθίδη για την ανάληψη των οικονομικών υποχρεώσεων, καθώς χωρίς την επιχορήγηση της η ημερίδα μας δεν θα μπορούσε να υλοποιηθεί, αλλά και τη Δ/νση Β/θμιας Εκπ/σης Σερρών για την πλήρη υποστήριξή της. Ιδιαίτερες, τέλος, ευχαριστίες οφείλουμε προς τη Διεύθυνση του Εμπορικού Επιμελητηρίου Σερρών, τη Δ/ντρια Μπόζιου Θωμαή και τον Πρόεδρο Αρ. Δρογαλά για την ευγενική παραχώρηση της αίθουσας «Γ.Χρηστίδης», που φιλοξένησε την Ημερίδα μας.

Η Σώτη Τριανταφύλλου στις Σέρρες

Συναντηθήκαμε χθες στο καφέ Γκόγια με τη Σώτη Τριανταφύλλου, που ήρθε στην πόλη μας για να παρουσιάσει το νέο της βιβλίο "Ο χρόνος πάλι". Ασυνήθιστη μάλλον στην ανοιξιάτικη βραδυνή δροσιά της βόρειας Ελλάδας, με ένα δανεισμένο αντρικό σακάκι πάνω της και μια σόδα να απασχολεί πιο πολύ τα χέρια της, η Σώτη έμοιαζε μια φίλη παλιά που αποφασίζει ξάφνου να μας πει πράγματα πολύ σοβαρά. 'Ετσι αισθάνθηκα το φυσικό αμήχανο στυλ της που συνοδευόταν από καταθέσεις ζωής, καθώς το νέο της βιβλίο είναι μια αυτοβιογραφία, που όμως "μπορεί να διαβαστεί και με τυχαία σειρά". Με απλότητα σχολίασε αυτή την επιλογή της όχι ως ένδειξη κατάκτησης ενός συγγραφικού επιπέδου αλλά ως ανάγκη ανθρώπινη να αναμετρηθεί με την προσωπική της ιστορία. Γρήγορα το κοινό της αιχμαλωτίστηκε από την ανεπιτήδευτη εμφάνιση και ομιλία της και ξανοίχτηκε σε ερωτήσεις, που κύλησαν με τη ροή μιας χαλαρής κουβεντούλας για αυτά που μας πονάνε. Κράτησα κάποιες ενδεικτικές για τη συγγραφέα και τον άνθρωπο αναφορές: 

Μάλλον το ταλέντο, συγγραφικό ή αναγνωστικό γεννιέται, δε γίνεται.

Το μυαλό του συγγραφέα είναι γεμάτο από εκατοντάδες ιστορίες, που τις συλλέγει συνέχεια γιατί κοιτά με περίεργο βλέμμα το διπλανό του.

Ο αναγνώστης εμφανίζεται μπροστά της μετά την έκδοση των βιβλίων και όχι πριν.

Η πορεία πάντως προς τη βελτίωση είναι κοινή,  συγγραφέα και επαρκούς αναγνώστη.

Ο χρόνος δεν την φοβίζει αλλα την προκαλεί για να τον ζήσει.

Η απογοήτευση από τη μεταπολεμική αριστερά.

Η απέχθειά της για τη βλαχολαϊκοπόπ μουσική του νεοέλληνα.

Η εντύπωσή της για τις επαρχιακές πόλεις, που έχουν πια γίνει πιο ανεκτικές.

Η ανυπομονησία του ενοχικού Αθηναίου, που πούλησε για ένα διαμέρισμα την ακριβή αυλή του.

Η συμπεριφορά μας απέναντι στους μετανάστες, που είναι ... ανύπαρκτη.

Για την επιλογή της να μην γίνει μητέρα.

Ήταν πολύ γλυκό το Σαββατόβραδο που μας χάρισε η Σώτη. Θα την ξαναδιαβάσω πιο προσεχτικά γιατί πιστεύω ότι η εποχή μας έχει απόλυτη ανάγκη από μια ροκ θεώρηση της ζωής, θα τολμούσα να πω και η Παιδεία.

Ημερίδα για τη Διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών στο Γυμνάσιο και το Λύκειο

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν. ΣΕΡΡΩΝ

Την Τετάρτη 21 Απριλίου στην αίθουσα "Γ. Χρηστίδης" του Εμπορικού Επιμελητηρίου Σερρών και ώρα 18.00 μ.μ, ο σύνδεσμος Φιλολόγων Ν.Σερρών με τη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση και τη Δ/νση Δ/θμιας Εκπ/σης Σερρών συνδιοργανώνει,

Ημερίδα με θέμα :"Η διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών στο Γυμνάσιο και το Λύκειο"

και ομιλητές τους :

Αναστάσιο Αγγ.Στέφο, Δ.Φ. Πρόεδρο της Π. Ε. Φ.

Γεωργία Χαριτίδου, Δ.Φ., Προϊσταμένη Δ.Δ.Ε Γ Αθήνας, Γ.Γραμματέα της Π. Ε.Φ.

Ελευθερία Ζάγκα, Δ.Φ. Σχολικό Σύμβουλο Φιλολόγων Ν.Σερρών

Αλέξανδρο Νικολαϊδη, Σχολικό Σύμβουλο Φιλολόγων Ν.Σερρών

Λογοτεχνία και Νέες Τεχνολογίες

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν. ΣΕΡΡΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Ο Σύνδεσμος Φιλολόγων N. Σερρών οργάνωσε με επιτυχία την περασμένη Παρασκευή 19-2-2010 στη ΔΕΠΚΑ την παρουσίαση του βιβλίου της συγγραφέως – φιλολόγου, Σοφίας Νικολαΐδου, Λογοτεχνία και Νέες Τεχνολογίες.
Η γνωστή από το Βιβλιοδρόμιο των Νέων κριτικός μίλησε για την ηλεκτρονικά ενημερωμένη νέα παιδιών, τη “γενιά του αντίχειρα”, που αντιλαμβάνεται διαφορετικά τον κόσμο και την προσαρμογή της Λογοτεχνίας στο διαδικτυακό και όχι στον έντυπο πια κόσμο.
Στη συνέχεια παρουσίασαν σχολικά σενάρια εργασίας οι φιλόλογοι, επιμορφωτές Β΄επιπέδου στην Παιδαγωγική αξιοποίηση των ΤΠΕ στη διδακτική πράξη: ο Σερραίος Στάθης Παπακωνσταντίνου, καθηγητής του 2ου Λυκείου και ο Θεσσαλονικιός Μπαϊράμης Δημήτρης.
Ο πρώτος έδειξε στην πράξη πώς στην τετριμμένη διαδικασία της διδασκαλίας της Λογοτεχνίας μπορεί η χρήση του Η/Υ να διευρύνει ειδολογικά το κείμενο, να εισάγει εικόνα και ήχο και να παρασύρει τους μαθητές σε αυτενέργεια και δημιουργία. Ο δεύτερος τόνισε πως είναι έργο ειδικά των φιλολόγων να διδάξουν στη νέα γενιά τη σωστή χρήση των Η/Υ ως μέσων γραφής και αναζήτησης πληροφοριών.
Ο εκδοτικός οίκος Κέδρος και το βιβλιοπωλείο Επικαιρότητα ήταν παρόντες, στη διάθεση των ενδιαφερομένων.

ΤΟ ΝΕΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΤΩΝ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ

ΤΟ ΝΕΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΤΩΝ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ


Μετά τις εκλογές της 26ης Σεπτεμβρίου του Συνδέσμου των Φιλολόγων του Ν.Σερρών και τη συγκρότηση σε σώμα του νέου εκλεγμένου Διοικητικού Συμβουλίου, ενημερώνουμε τους συναδέλφους ότι προτάθηκαν και εκλέχθηκαν:


Πρόεδρος : Ζουρνατζή Τάνια
Αντιπρόεδρος: Σαμσάρης Πέτρος
Γενικός Γραμματέας: Ζέττα Βασιλική
Οργανωτική Γραμματέας: Κατσαρίδου Ελένη
Ειδικός γραμματέας: Παχαδίρογλου Ολυμπία
Ταμίας: Μπαγανά θεοδώρα
Έφορος Βιβλιοθήκης: Σιομπότη Μαρία


Με διάθεση προσφοράς και αίσθηση ευθύνης το νέο Διοικητικό Συμβούλιο του Συνδέσμου, ευελπιστεί να συνεργαστεί με όλους τους φιλολόγους του Νομού μας.

Καλωσορίσματα

Με την άνοιξη, ανοίξαμε μια νέα σελίδα επικοινωνίας για μας, τους φιλολόγους του νομού Σερρών, ανοικτή σε όλους και σε όλα τα θέματα, με σκοπό νέα ανοίγματα στη δουλειά μας, στα ενδιαφέροντά μας, στις γνωριμίες μας. Αν βαρεθήκατε λοιπόν να ακούτε τη φωνή σας μόνο μέσα στους τέσσερις τοίχους,ανοίξτε το διαδυκτιακό παράθυρό μας και στείλτε το πρώτο περιστέρι!

Διάβασα το πολυσυζητημένο Λόγια Φτερά του Χ.Χωμενίδη. Ένα βιβλίο που ξαφνιάζει γιατί ενώ ο χρόνος της ιστορίας είναι ο 8ος πΧ αι., ο ήρωας είναι τόσο καθημερινός και κατά συνέπεια διαχρονικός και ο λόγος του συγγραφέα τόσο σπαρταριστός, που νομίζεις πως τα γεγονότα συμβαίνουν σε μια διπλανή επαρχιώτικη ύπαιθρο. Τίποτα από τη σοβαροφάνεια και τη μυρωδιά της μούχλας που συνηθίζονται όταν ακουμπάμε τα όσια και ιερά μας. Αντίθετα πολλές φορές σοκαρίστηκα από την ευθύτητα της απομυθοποίησης του ήρωα και του κόσμου του. Αυτό δε σημαίνει πως ο ενσωματωμένος φιλολογικός μεγενθυντικός φακός μου δεν ικανοποιήθηκε. Αντίθετα, γράφω και έκθεση με την πληθώρα των πολιτισμικών στοιχείων που γνώρισα!

Ο αοιδός λοιπόν παππούς Τήνελλος αφηγείται στον εγγονό του (δε θα πω το όνομά του) την περιπέτεια της ζωής που τον οδήγησε στην ύψιστη τέχνη της αφήγησης του παρελθόντος. Πιο πολύ από ανάγκη φυγής παρά από εσωτερική κλίση περιπλανιέται στις δυο πλευρές του Αιγαίου και δοξάζεται με την τέχνη του. Καταλήγει σ' ένα άγνωστο νησί του πελάγους, όπου επιβιώνοντας μαζί με τους πρωτόγονους κατοίκους του, κάνει οικογένεια και αντιλαμβάνεται μέσα στη παντελή απουσία πολιτισμού ότι εν αρχή ην ο Λόγος.

Η αίσθηση που μου άφησε το βιβλίο σχετικά με την εποχή του είναι ενός κόσμου που ξυπνά και μουδιασμένα αργοσέρνεται, μη γνωρίζοντας ακόμα τη δυναμική που κρύβει για να κατακτήσει την ιστορία.

Ευφυέστατη και η επινόηση του φανταστικού νησιού της Γαρίδας, για να ξεπεραστεί - κατά τη γνώμη μου- το πρόβλημα της διεκδίκησης της καταγωγής του Όμηρου. Όπως και τελείως σουρεαλιστική ή μεταμοντέρνα η μεταμόρφωση του ήρωα σε καύκαλο χελώνας, όταν βρέθηκε σε αδιέξοδο.

Το προτείνω; Ανεπιφύλακτα!

Ποιος θα κλάψει για ένα δεκαπεντάχρονο... προσφυγόπουλο; Κανείς;

Η Ύπατη Αρμοστεία εκφράζει τη βαθιά της λύπη για το θάνατο ενός 15χρονου αγοριού από το Αφγανιστάν, όταν εξερράγη βόμβα έξω από την Ελληνική Εταιρία Διοικήσεως Επιχειρήσεων στα Πατήσια, αργά το βράδυ της Κυριακής. Η έκρηξη τραυμάτισε τη 10χρονη αδερφή του αγοριού και τη μητέρα τους. Η Αστυνομία ερευνά το σημείο της έκρηξης για στοιχεία, διερευνώντας όλες τις πιθανότητες που συνδέονται με το περιστατικό.

Το αγόρι σκοτώθηκε ακαριαία ενώ η γυναίκα, ελαφρώς τραυματισμένη και σε κατάσταση σοκ, καθώς και το κορίτσι που έφερε πιο σοβαρά τραύματα, μεταφέρθηκαν στο νοσοκομείο. Η οικογένεια, Αφγανικής καταγωγής, φαίνεται ότι έψαχνε τους κάδους απορριμμάτων για φαγητό και άλλα αντικείμενα.

Στα Πατήσια, καθώς και σε άλλες περιοχές στο κέντρο της Αθήνας, υπάρχουν μετανάστες, μεταξύ των οποίων και άνθρωποι που μπορεί να έχουν τραπεί σε φυγή από πολέμους ή διώξεις, οι οποίοι ζουν σε συνθήκες έσχατης φτώχειας, αναγκασμένοι να κοιμούνται σε πάρκα ή εγκαταλειμένα σπίτια και να ψάχνουν για τροφή ανάμεσα στα σκουπίδια. «Προτού γίνει τυχαία το αθώο θύμα μιας έκρηξης βόμβας, το δεκαπεντάχρονο αγόρι και η οικογένειά του υπήρξαν πρωτίστως θύματα των σοβαρών ελλείψεων στο ελληνικό σύστημα ασύλου καθώς και της έλλειψης πρόνοιας και βοήθειας κατά την υποδοχή των ατόμων που αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους και να αναζητήσουν ασφαλές καταφύγιο κάπου αλλού», δήλωσε η Καλλιόπη Στεφανάκη, Υπεύθυνη Τομέα Προστασίας στην Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες στην Ελλάδα.

Την ίδια στιγμή, η Ύπατη Αρμοστεία εκφράζει την ανησυχία της σε σχέση με τους ισχυρισμούς του πατέρα της οικογένειας, ότι ο ίδιος είχε πολλές φορές προσπαθήσει, εκ μέρους και της οικογένειάς του, να καταθέσει αίτηση για άσυλο στη Διεύθυνση Αλλοδαπών στην Πέτρου Ράλλη, χωρίς όμως να τα καταφέρει.

Η Ύπατη Αρμοστεία εκφράζει τα συλλυπητήριά της στην οικογένεια και επαναλαμβάνει την έκκλησή της προς τις Ελληνικές Αρχές να διασφαλίσουν για όλους τους αιτούντες άσυλο πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου, σύμφωνα με το διεθνές προσφυγικό δίκαιο και τα Ευρωπαϊκά πρότυπα. Παράλληλα, καλεί την Πολιτεία να δημιουργήσει ένα ενισχυμένο και αποτελεσματικό σύστημα υποδοχής για άτομα που μπορεί να χρήζουν διεθνούς προστασίας και, ιδιαίτερα, για τους ανηλίκους.

Γ.ΡΙΤΣΟΣ, ΤΟ ΠΑΡΑΘΥΡΟ

..............................................................
Σιωπή και ακινησία λοιπόν.Μπορείς να πεις και υποκρισία,
γιατί γνωρίζεις, ίσως, πόσες κραυγές σταυρωμένες,
πόσες χειρονομίες γονατισμένες κατοικούν
πίσω απ' αυτή την κάθετη, κρυστάλλινη λαμπρότητα.
..................................................................
το ίδιο θαρρώ πως δεν αντέχουν κ' οι φωτογραφίες πίσω απ' το τζάμι τους
σ' όποια στάση, όσο ωραία, σ' όποια στιγμή της ζωής τους,
σε μια σταματημένη ηλικία, σε μιαν ώρα περήφανης αγνότητας,
με το εξαίσιο, νεανικό τους χέρι αφημένο στο κομψό τραπέζι του φωτογραφείου
ή πάνω στο γόνατό τους, μ' ένα αμάραντο (φυσικά) λουλούδι στο πέτο τους,
μ' ένα αδιόρατο, νικητήριο χαμόγελο στα χείλη τους,
όχι πολύ ανοικτό, που να προδίδει υπεροψία,
ούτε πάλι κι ολότελα κλειστό, που να προδίδει υποταγή στη μοίρα
..........................................................................
Οι κάμαρες μένουν σκοτεινές κι ανόρεξες, φωτισμένες μονάχα
απ' τα πολύχρωμα φώτα του δρόμου και των πλοίων ή από λίγα αφηρημένα αστέρια
ή απ' τον άξαφνο προβολέα ενός φορτηγού που περνάει φορτωμένο
μεθυσμένους φαντάρους, φωνές και τραγούδια,
κι ο προβολέας καρφώνει τον ίσκιο του παράθυρου μέσα στο σπίτι
βουβά κ' εχέμυθα σα νάναι ένα μεγάλο, σανιδένιο κασόνι
που δυο σκοτεινοί ναυτικοί το μεταφέρουν σε μια ερημική παραλία
..........................................................................
Και το ξέρεις και συ, καθώς και κείνοι, παρ' όλη τους τη μυστικότητα,
πως μέσα στο κασόνι κείται ένα τεμαχισμένο σώμα,
ένα σώμα νεανικό, πολύ αγαπημένο. κ' είναι το ένα
το σώμα το δικό τους, που το σκότωσαν οι ίδιοι και τόθαψαν
σα νάταν δυο ξένοι.
............................................................
Αλήθεια, σκέφτομαι καμμιά φορά πως μόνο το τεμάχισμα
μπορεί να μας κρατήσει ακέριους - αρκεί να το ξέρουμε.
Και πώς μπορείνα μην το ξέρουμε μια κ' η γνώση μας είναι
εκείνη που μας τεμαχίζει και μας επανασυνδέει μ' αυτά που απαρνηθήκαμε.
.....................................................................................
Όταν οι τοίχοι θαμπώνουν το απόβραδο, αυτό το παράθυρο,
φέγγει ακόμη σαν από μόνο του. Διατηρεί κ' επεκτείνει
την τελευταία ανταύγεια του ηλιογέρματος,
ρίχνει την αντανάκλασή του στον ισκιωμένο δρόμο,
φωτίζει τα πρόσωπα των περαστικών σα να τα συλλαμβάνει επ' αυτοφώρω
στην πιο ανυπόκριτη στιγμή τους, φωτίζει τους τροχούς των ποδηλάτων
ή τη χρυσή αλυσίδα που βυθίζεται στο στήθος μιας γυναίκας
ή το περίεργο όνομα ενός καραβιού που αράζει στο λιμάνι.
..................................................................

Για σινεφιλ εκπαιδευτικούς

Το ότι λατρεύουμε να χανόμαστε στη κινηματογραφική μαγεία δε σημαίνει και ότι ξέρουμε έστω κατιτίς για την κινηματογραφική τεχνική. Αυτό το είχα βάλει καλά στο μυαλό μου -με όλα τα παρεπόμενά του- ως βασική αρχή εργασίας, φεύγοντας από το σεμινάριο που διοργάνωσαν οι Δευτεροβάθμιες Ανατ. και Δυτ. Θεσσαλονίκης και Σερρών το διήμερο 21 και 22 Οκτωβρίου στο σινε-Ολύμπιον της συμπρωτεύουσας στο πλαίσιο των Δημητρίων 2009.
Και επειδή κάθε φορά που γυρνώ στο σπίτι από παραπλήσια σεμιναριακή άσκηση, έρχομαι αντιμέτωπη με το μεταφυσικό ερώτημα “Ήταν καλό το σεμινάριο;”, καταγράφω προς επίρρωσιν της κριτικής μου –και της μνήμης μου- τα εξής :
  Η ορμή του εφήβου για επικοινωνία μαζί με την τάση εξιδανίκευσης που τον διακρίνει, βρίσκουν τέλεια ανταπόκριση στην υποκειμενικότητα του κινηματογραφικού φακού και τη διάδοση της οπτικής του (Π.Δόικος, Η κινηματογραφική άσκηση του ιδανικού)
  Το “διδάσκω κινηματογράφο” (ως τέχνη, ως δημιουργία, ως αισθητική εμπειρία, ως τεχνική, κλπ.) ισοδυναμεί ότι διδάσκω με τον κινηματογράφο την κοινωνική αγωγή στο νέο πολίτη (Γρ.Πασχαλίδης, Διδάσκοντας με τον κινηματογράφο στο σχολείο)
  Ιδέα! : λέσχη κινηματογράφου τα απογεύματα του Σαββάτου στο σχολείο!
  2η ιδέα!: σχετικά εύκολη η δημιουργία ιστορικού ντοκιμαντέρ με αφηγήσεις γεγονότων που εγγράφηκαν στη συλλογική μνήμη, εποχών, περιοχής, συνηθειών, σχολικών εκδηλώσεων, μόδας, μουσικής, διασκέδασης, κλπ.(Απ.Καρακάσης, Εργαστήριο ντοκιμαντέρ στο σχολείο)
  Φάσεις εργασίας ντοκιμαντέρ: καθορισμός θέματος – έρευνα – ρόλοι – ερωτηματολόγιο – γύρισμα – απομαγνητοφώνηση – ομαδική θέαση – σενάριο – πλάνα – ινερμέδια κριτικής – μοντάζ – μουσική
  ΟΧΙ στα κλισέ, τη μίμηση της TV, τα κακά σενάρια, την κακή ερμηνεία, την αδιάφορη γραφή, το ρηχό περιεχόμενο.
  ΝΑΙ στην αληθοφάνεια που προέρχεται από την εμπειρία του καθημερινού, πάντα βέβαια και συγκρουσιακού.(Π.Ιωσηφέλης, Μικροαφήγηση)
  Απαραίτητη η έστω και στοιχειώδης σκηνογραφία και ενδυματολογική στήριξη. (Κ.Δημητριάδης, Η σκηνογραφία ως μέσο στη διδακτική αποστολή της παράστασης)
  Φράση που κράτησα (ποιου;) : η δημοκρατικότητα του κινηματογράφου έγκειται στο ότι μας επιτρέπει να δούμε πώς βλέπει ο άλλος.
  Σχετικά προγράμματα και φορείς υποστήριξης (“για τους έχοντες την ιερή τρέλα”):
• Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης – εκπαιδευτική δραστηριότητα για δευτεροβάθμια: 1.Το αρχαίο ελληνικό δράμα στον κινηματογράφο (σεμ), 2.Κατασκευή ταινίας (σεμ.), 3. Κινηματογραφικό πορτραίτο (minidoc) (www.filmfestival.gr)
• Camera zizanio (www.olympiafestival.gr)
• Φεστιβάλ Ολυμπίας για παιδιά και νέους
• Κέντρο κινηματογράφου(www.gfc.gr)
• Παιδική ταινιοθήκη
• Μουσείο κινηματογράφου Θεσσαλονίκης: 1. Εκπαιδευτικά προγράμματα, 2. Bιωματική γνωριμία με δουλειά πίσω από την κάμερα, 3. 3Δ φιλμ με βασικές πληροφορίες για κατασκευή ταινίας. 4. Φεστιβάλ shoot it (www.cinemuseum.gr)

Καλές προβολές!
Δώρα Μπαγανά

Η άνοιξη της Πολυδούρη

ΤΙ ΘΕΛΕΙ ΤΟΥΤΗ Η ΑΝΟΙΞΗ...

Τί θέλει τούτη ἡ Ἄνοιξη...
Σαλεύουν
ἀόρατα, πανάλαφρα
τῶν δέντρων τὰ κλαδιά.
Τί θέλει ἡ μυρωδιὰ
ποὺ μᾶς χτυπᾶ ἁπαλότατα
μὲ ἀμυγδαλιᾶς ἀνθόκλωνο
τὴν καρδιά...

-Μία νέα περνᾶ ζυγίζοντας
στὰ δάχτυλα
ἕνα κορμί, φτερό.
Κι’ ὅπως σιεῖ ρυθμικὰ
μία κατάλευκη ὀμπρέλλα,
εἶναι πουλί.

Ἕνας νέος ἀράθυμος
συλλογιέται γλυκά,
σὰ νὰ πέρασε πλάι του
πεταλούδα μυρόβολη
τὸ φιλί.

-Τρέμει κάτι τὸ ἀδύναμο
κι’ ὅλο μένει
σὰν κουτσό... κοντοφτέρουγο...
Λυπημένη
τὴ ματιά μας ρουφᾶ
τὸ ἀνοιξιάτικο ἀπόγευμα
καὶ χλωμαίνει.
Ξαφνικά, κάποιο σκίρτημα
στὴ γαλήνη
καὶ σὰ λυγμὸς παράφορος.
Ἕνα πιάνο ξεσπᾶ
τὸ δικό μας ἐναντίωμα
μὲ κλειστὸ στόμα.

Τί θέλει πάλιν ἡ Ἄνοιξη...
Τί νὰ μᾶς φέρει ἀκόμα...

Καραγάτσης πολυσχιδής

Σε διάστημα τριών μηνών διάβασα τέσσερα έργα του Καραγάτση: με αφορμή μια μελέτη το πρώτο (Κίτρινος Φάκελλος)- έχω το σχετικό αφιέρωμα στις αναρτήσεις-, αναζητώντας την ώριμη γραφή του το δεύτερο (Το Δέκα), αποδομώντας τον ηρωισμό το τρίτο ( Ο Κοτζάμπασης του Καστρόπυργου) - δες και σχετική μου ανάρτηση- και από περιέργεια για το είδος του, φανταστική νουβέλα, το τέταρτο (Το χαμένο νησί).
Ενθουσιάστηκα: το καθένα διαφορετικής γραφής , ύφους, θεματικής.

Με χρονολογική σειρά, όχι και αξιολογική, Το χαμένο νησί είναι μια νουβέλα που από την πρώτη σελίδα της σε μαγεύει: πλοκή ενδιαφέρουσα, παρά το εξωφρενικό της υπόθεσης και την προϊούσα απεμπλοκή από καθετί ρεαλιστικό, ανθρώπινα όντα που δέχονται με αξιοπρέπεια την τιμωρία για τα πάθη τους μέσα σε μια ατμόσφαιρα Δευτέρας Παρουσίας.
Παραθέτω ένα ενδεικτικό απόσπασμα από το Χαμένο νησί του 1943, εκδ.Βιβλιοπωλείον της Εστίας, σελ.72-74 (η περιγραφή της φύσης από το συγγραφέα του αστικού ρεαλισμού με κατέπληξε!)
“Και γω, ήμουν γυμνός από ερείπεια, άδειος από καταστροφές, με γλώσσα κολημένη στο στεγνό, τον πεινασμένο ουρανίσκο. Διψασμένος κι άσιτος, ζωντανός κι αζώητος, πουλημένος στο μηδέν, χαραμισμένος στο τίποτα. Και καθώς ο ήλιος έγερνε και πήγαινε να βασιλέψει, σκίζοντας τον άνεμο με ακτίνες κυματιστές, κατά την πρόσκαιρη νύχτα της γης, είδα κ' ένιοσα και κατάλαβα, πως του ανθρώπου το νυχτερινό σβύσιμο, δεν έχει αυγή να προσμένει, ούτε όρθρο ούτε ανατολή. Κ' είναι βαρύ το μακρύ σκοτάδι δίχως φορτίο μάταιης χαράς.
.......................................................................................................................................... 
Δεν ξέρω τι θέλω... Οι αγριοκαστανιές σκεπάζουν τον ουρανό με θόλο βαθυπράσινο που τον σαλεύουν οι ξεστρατισμένες πνοές του ανέμου. Πού και πού καμιά ακτίδα, γλυστρόντας ανάμεσα στην ανάερη μάζα των φύλων, ρίχνει λίγο μουντό χρυσάφι στο τεφρό βελούδο των βρύων που σκαρφαλώνουν στους κορμούς. Οι βράχοι ορθώνονται απόκοτοι μέσα στα πλατάνια με τα ξερά φύλα - όσα δεν πήρε ο άνεμος - και το νερό κελαρίζει στα χαλίκια, μουρμουρίζει στις σχισμάδες, βουίζει στα ψηλά πεσίματα των καταραχτών. Οσμή μούχλας, υγρασίας, σάπιας φυλοστρωσιάς, νοτισμένου ξύλου, μάβρης νεροποτισμένης γης, μανιταριού φαρμακερού, πολυτριχιού υδρόχαρου, απόπνοια γονιμική, ευγονική, γης που σφύζει από χυμούς κ΄ ίμερους, βλάστησης παχιάς που ανανεώνεται σε γοργό υγρό θάνατο, ξαπλώνεται παντού, στεγνώνει στα ρουθούνια, γεμίζει αχνούς αθυμικούς το στέρνο...”

Στο Κοτζάμπαση του Καστρόπυργου γνωρίζουμε τις παραμονές της έκρηξης της επανάστασης του ’21 έναν αντι-ήρωα πολύ σύγχρονο στις αμφιταλαντεύσεις του ψυχισμού του, που φαλκιδεύουν ακόμα και τη στιγμή της υπέρμετρης τόλμης του απέναντι στον Τούρκο. Μοντέρνα σύλληψη ενός παραδοσιακά προστατευμένου θέματος.
“Κι ύστερα βασιζόταν στους ανθρώπους. Ή καλύτερα, στην αγάπη των ανθρώπων. Ήξερε πως ο Θεός τον είχε πλάσει αχαρακτήριστο κι αξιαγάπητο … Είναι τα καλά παιδιά, οι συμπαθητικοί τύποι, οι χρυσές καρδιές, οι ευχάριστοι σύντροφοι, οι άχρωμοι άνθρωποι, που όχι μονάχα δεν ενοχλούν κανένα με την ανύπαρχτη προσωπικότητά τους, μα και κολακεύουν όλες τις μικροπρέπειες με τη μικροψυχία τους. Μ’ ένα λόγο έχουν εκείνο που λέγεται “γενικότερη κατανόηση’, πράμα που τους κάνει συμπαθέστατους. (Μ.Καραγάτση, Ο κοτζάμπασης του Καστρόπυργου, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, σ.161-2)
 Και αλλού: “Το τομάρι τους ήθελαν να σώσουν οι προεστοί. Τα καταχρεωμένα χτήματά τους να γλυτώσουν, μες στην αναμπουμπούλα της επανάστασης! Να λευτερωθούν με το αίμα του έλληνα χωριάτη, από την τυραννία του τούρκου, για να ξεζουμίζουν ύστερα μόνοι τους, αυτοί, τον έλληνα χωριάτη με την ησυχία τους…..Ώσπου στο τέλος, κατάντησε να βλέπη, οΡωμιός χωρικός, τον κοτζάμπαση για εχτρό χειρότερο απ΄τον Τούρκο.” (ο.π., σ.47-8)

Ο Κίτρινος φάκελλος περιλαμβάνει τα πάντα: πλούσια θεματική, ενδιαφέρουσα πλοκή, ποικιλία χαρακτήρων, σύγχρονες αφηγηματικές τεχνικές. Θεωρώ ότι είναι το αποκορύφωμα της συγγραφικής δεινότητας του Καραγάτση, άσχετα αν δεν πρόκειται για το οικείο, από τα πρώτα έργα του, στυλ.
«Το προσκύνημα των τάφων το θεωρώ μάταιη επίδειξη ανύπαρκτων, πολλές φορές, αισθημάτων. Και το δικαιολογώ μόνον από τη δύναμη μιας τρισχιλιόχρονης εθνικής και θρησκευτικής παράδοσης.... Μπορώ να λατρέψω τη μνήμη τους οπουδήποτε κι οποτεδήποτε... ο τόπος όμως όπου κείτεται το φθαρτό σκήνωμα μιας ανύπαρκτης πια ζωικής οντότητας, δεν με συγκινεί. Το κάψιμο των νεκρών και το σκόρπισμα της σποδού στους τέσσερις ανέμους είναι συνεπέστερο στο φθαρτό στοιχείο της ανθρώπινης φύσης.»
“Η κυρία Λιλίκα κάθεται λίγο πιο πέρα και καταβάλλει απεγνωσμένες προσπάθειες να μη χασμουρηθεί. Ο άντρας της της εξήγησε πολλές φορές ότι η τύχη της είναι αξιοζήλευτη… Επισκέψεις στον Παλαμά, παρέα με το Σικελιανό, σχέσεις με τον Ξενόπουλο,… το Βεάκη, την… Κοτοπούλη,… τους εξέχοντες δημοσιογράφους. Μπήκε στο πιο κλειστό κύκλο της ελληνικής διανόησης, που μάταια οι σνομπ προσπαθούν να εκπορθήσουν… Τι άλλο ήθελε; Η κυρία Λιλίκα παραδέχεται πως ο σύζυγός της έχει δίκαιο αντικειμενικά. Υποκειμενικά όμως όλες τούτες οι μεγαλοφυϊες την κάνουν να πλήττει θανάσιμα. Είναι μόλις εικοσιτριών χρονών, ψοφάει για γλεντάκι και χορό με αδιανόητους νεαρούς- φοξτρότ, τσάρλεστον και ρούμπα. Τρελαίνεται για σαχλοκουβεντούλα με κοπέλες συνομήλικές της, για ερωτοδουλειές, φουστάνια, υπηρέτριες και κοτσομπολιά…. Αμ’ οι εκδρομές μετ’ αυτοκίνητο; Αμ’ το καμπαρέ με το ουίσκι και τα νούμερα; Τίποτε από αυτά δεν της προσφέρει ο άνδρας της. Στο σπίτι, μια κακόχυμη πεθερά, που την κατασπαράζει σαν ύαινα. Κι έξω από το σπίτι είκοσι κακόχυμοι γέροι, που μωρολογούν για ανώτερα τάχα πνευματικά πράματα. Που θαρρούν οι ηλίθιοι, πως μπορούν να την ξιπάσουν με τις συννεφοπαρμένες μπούρδες τους. Γιατί όλοι τους είναι λάγνοι σαν ουρακοτάγκοι. Τη γδύνουν με τα μάτια, τρέχουν τα σάλια τους σαν τη κοιτούν…

Και τέλος Το Δέκα, η μελέτη του αστικού παρελθόντος μας που ζει μέσα μας παρά τους αφορισμούς μας, αυτός ο ύμνος στον άνθρωπο της κάθε ημέρας, το διπλανό μας. Το διαβάζεις και σα να μυρίζεις ιδρώτα μασχάλης, σα να ακούς πίσω σου κουτσομπολιά και σου έρχεται να κλάψεις για όλες αυτές τις ζωές που πάνε σα χαμένες στο πουθενά. Κύκνειο άσμα και αποθέωση!  
“Φάτσες στραπατσαρισμένες, μάτια υπεραιμικά. Μπαγκάζια, καλάθια, τσουβάλια, φωνές, ανακατωσούρα, σαστισμάρα. Νευρική πείνα θέριζε τα σωθικά. Οι κουλουράδες παρουσιάστηκαν, άγνωστο από πού, και δεν πρόφταιναν να χορτάσουν όλους τους λιμασμένους. Μετά το βουλιμικά καταβροχθισμένο κουλούρι γεννήθηκε δίψα αβάσταχτη, που την κατασίγασαν οι λεμονατζήδες με τις ‘παγωμένες’.

Παράλληλες αναγνώσεις: Καζαντζάκης - Καραγάτσης

Μια σύμπτωση, απ΄αυτές που σχεδόν ηδονικά πια αφήνω να με παρασύρουν στην επιλογή των γραπτών συντρόφων μου, με οδήγησε μπροστά σε δυο βιβλία, που διάβασα συνδυασμένα: τον Καπετάν Μιχάλη του Καζαντζάκη και τον Κοτζάμπαση του Καστρόπυργου του Καραγάτση. Διχάστηκα ποιο να διαβάσω πρώτο. Αποφάσισα να ακολουθήσω την “ιστορική” διαδοχή, όχι των γεγονότων ούτε της συγγραφής αλλά της απομυθοποίησης. Έτσι προηγήθηκε ο ιδανικός Καπετάν Μιχάλης του τέλους του 19ου αιώνα και ακολούθησε ο εξωμότης Μίχαλος Ρούσης των πρώτων επαναστατικών ημερών του 1821. 

Η κλασσική, συναρπαστική, πληθωρική γραφή του Καζαντζάκη είναι ανάλογη της επικής φιγούρας όχι μόνο του ήρωα αλλά και όλων των Κρητών συμπατριωτών του. Τα ανθρώπινα πάθη – με σοφή περιγραφή δοσμένα- δεσμεύονται και υποτάσσονται τελικά στο σκοπό της λευτεριάς. Έτσι η τραγικότητα των ηρώων γίνεται το εφαλτήριο της υπέρμετρης αρετής τους, και αντίστροφα. Ένας κόσμος ιδανικός μέσα από την αγάπη του συγγραφέα για το μικρό και το μεγάλο κάθε ανθρώπου. Αν μάλιστα σκεφτεί κανείς ότι πρόκειται για το στερνό έργο του συγγραφέα, τότε πρόκειται καθαρά για μεταφυσική!

“Όλη νύχτα ζυγάριαζε στο νου του ποιο δρόμο να διαλέξει, όχι για τον απατό του, αυτόν τον είχε κιόλα παρμένο, παρά για τους συντρόφους του…Κανένας τους δεν έκλεισε μάτι. Κι ως χτύπησε ο ήλιος το βουνό, σούρθηκαν ένας ένας στο καραούλι του καπετάνιου…Μα αυτός είχε καρφωμένα τα μάτια στις πέτρες και πρόσμενε να καταπάψει ο χόχλος της καρδιάς του… Αστραπές, αστραπές ξέσκιζαν το νου του η Κρήτη, το Θρασάκι, η Κερκέζα, το μοναστήρι του Αφέντη Χριστού…Έβριζε, κρατούσε μιαν πέτρα, την έστυβε, κι η φούχτα του είχε γεμίσει αίματα. Μια στιγμή τα χείλη του, τα φρύδια του, τα μάτια του έπαιξαν. Κοίταξε γύρα τους συντρόφους, κάτω την Τουρκιά, απάνω τον ακατοίκητο ουρανό… “Ελευτερία ή θάνατος! μουρμούρισε κουνώντας άγρια την κεφάλα του. Ελευτερία ή θάνατος, έ κακομοίρηδες Κρητικοί! Ελευτερία και θάνατος! Αυτό πρέπει να γράψω εγώ στο μπαϊράκι μου. Αυτό ‘ναι το αληθινό μπαϊράκι του κάθε αγωνιστή! Ελευτερία και θάνατος! Ελευτερία και θάνατος!” Είπε κι αλάφρωσε. Κατάλαβε. Ύστερα από τόσα χρόνια, κατάλαβε. Η καρδιά του στερεώθηκε…” (Νίκου Καζαντζάκη, Ο καπετάν Μιχάλης, εκδ.Ελένης Καζαντζάκη, Αθήνα 1981, σ.532-3)

Αντίθετα, ο ήρωας του Καραγάτση φαίνεται απόλυτα σύγχρονος στις αμφιταλαντεύσεις του ψυχισμού του, που φαλκιδεύουν ακόμα και τη στιγμή της υπέρμετρης τόλμης του απέναντι στον Τούρκο. Η γραφή του Καραγάτση είναι εξίσου μοντέρνα, τόσο, που ακυρώνει την όποια αληθοφάνεια του υπόλοιπου σκηνικού. Μου θύμισε έντονα τις εναγώνιες αναζητήσεις της λογοτεχνίας του 20ου αιώνα και θαρρώ πως και ο συγγραφέας του βίωσε εξίσου την ίδια αμηχανία. Νομίζω επίσης ότι δεν προετοίμασε επαρκώς το ψυχικό υπέδαφος της αλλαξοπιστίας του Μίχαλου, και γενικά η πλοκή είναι εμφανώς εξωθούμενη. Η πληροφορία ότι το έργο γράφτηκε το 1944 ήταν το μόνο υπερασπιστικό στοιχείο της αντίφασής του, ως κάλεσμα ενωτικό του λαού και καταδικαστικό των συνεργατών του κατακτητή.

“Κι ύστερα βασιζόταν στους ανθρώπους. Ή καλύτερα, στην αγάπη των ανθρώπων. Ήξερε πως ο Θεός τον είχε πλάσει αχαρακτήριστο κι αξιαγάπητο. Ίσως το δεύτερο να ήταν συνέπεια του πρώτου. Οι άνθρωποι με τους συνεπείς κι ακλόνητους χαραχτήρες, γεννούν την εχτίμηση των ολίγων και τη συμπάθεια κανενός. Επειδή μοιραία θα ‘ρθουν σε σύγκρουση με τη μαζική παλιανθρωπιά του ανθρώπινου κοπαδιού και τη στενόκαρδη συναγωνιστική αντιζηλία των “αδέκαστων’. Ενώ οι ‘ελαστικοί’, οι ‘ευέλικτοι’, οι ‘σκεπτικιστές’, οι ΄προσγειωμένοι’, οι ‘πολιτικοί’, οι ‘εύστροφοι’ – πόσα εύηχα επίθετα βρήκε ο άνθρωπος για να μασκαρέψει την παλιανθρωπιά του - προσαρμόζουν αυτόματα την άφθαστη ρευστότητά τους στο καλούπι της πανανθρώπινης παλίρροιας. Είναι τα καλά παιδιά, οι συμπαθητικοί τύποι, οι χρυσές καρδιές, οι ευχάριστοι σύντροφοι, οι άχρωμοι άνθρωποι, που όχι μονάχα δεν ενοχλούν κανένα με την ανύπαρχτη προσωπικότητά τους, μα και κολακεύουν όλες τις μικροπρέπειες με τη μικροψυχία τους. Μ’ ένα λόγο έχουν εκείνο που λέγεται “γενικότερη κατανόηση’, πράμα που τους κάνει συμπαθέστατους." (Μ.Καραγάτση, Ο κοτζάμπασης του Καστρόπυργου, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, σ.161-2)

Άλλη μια φορά όμως «μπράβο» στην τολμηρή και πρωτοπόρα ματιά του Καραγάτση, που ξεχώρισε και ανέδειξε την ταξική πλευρά του Αγώνα του 21 και γκρέμισε τους μύθους της Αγίας Λαύρας και του πρωτοστάτη κλήρου.

“Η Επανάστασις. Ο πολύς κόσμος πιστεύει ότι εμείς την εκηρύξαμεν. Πρόκειται περί τεχνάσματος που εμηχανεύθημεν – το ομολογώ – δια να επανορθώσωμεν εκ των υστέρων τα σφάλματα και τας αβλεψίας μας.» λέει συντετριμμένος ο δεσπότης Δωρόθεος…. “Η Επανάστασις εξέσπασεν εντός του λαού των Ελλήνων, ως έκρηξις θεϊκής οργής κατά της τυραννίας… Και μας εύρεν εις τα Καλάβρυτα περιδεείς και εκπλήκτους περί του πρακτέου. Διότι, καθώς καλώς γνωρίζεις, την επανάστασιν ηθέλαμεν να την κάνωμεν εμείς, όπως και όταν ηθέλαμεν…”

Και αλλού, όπου μιλά ο Πανάγος, υπηρέτης του κοτζάμπαση: “Οι κοτζαμπάσηδες λένε ασήδες τους καπετάνιους και οι καπετάνιοι προδότες τους κοτζαμπάσηδες. Οι κοτζαμπάσηδες θέλουν να πάρουν το καπετανλίκι, δίχως να ξέρουν πώς πιάνεις την πιστόλα. Κι οι καπετανέοι το γκουβέρνο, δίχως να ξέρουν πώς πιάνεις την πένα. …πας να πολεμήσης τον Τούρκο; Πεντάρα δεν έχει το γκουβέρνο να σε θρέψει. Σε στέλνουν να χτυπήσης τον Κολοκοτρώνη; Γέμισε γρόσια το κεμέρι σου…” (ο.π.,σ.170)

Και αλλού: “Το τομάρι τους ήθελαν να σώσουν οι προεστοί. Τα καταχρεωμένα χτήματά τους να γλυτώσουν, μες στην αναμπουμπούλα της επανάστασης! Να λευτερωθούν με το αίμα του έλληνα χωριάτη, από την τυραννία του τούρκου, για να ξεζουμίζουν ύστερα μόνοι τους, αυτοί, τον έλληνα χωριάτη με την ησυχία τους…..Ώσπου στο τέλος, κατάντησε να βλέπη, οΡωμιός χωρικός, τον κοτζάμπαση για εχτρό χειρότερο απ΄τον Τούρκο.” (ο.π., σ.47-8)

Μ.ΚΑΡΑΓΑΤΣΗΣ: Η ΠΟΙΗΤΙΚΗ ΕΝΟΣ ΟΙΣΤΡΗΛΑΤΟΥ1


Ο Καραγάτσης αποχαιρετώντας μας στο σχεδίασμα της αυτοβιογραφίας του , σημειώνει με το γνωστό ειρωνικό του πνεύμα:
 «Έγραψα πολλά και διάφορα έργα υψηλού ηθικοπλαστικού περιεχομένου, πολύ κατάλληλα για παρθεναγωγεία και βιβλιοθήκες οικογενειών με αυστηρά αστικά ήθη. Απορώ πώς το Εκπαιδευτικό Συμβούλιο δεν εισήγαγε ακόμα τα βιβλία μου για αναγνωστικά στα σχολεία του κράτους, εξίσταμαι πώς η Ακαδημία δε μου έδωσε ακόμα το βραβείο της Αρετής. Δεν επείραξα ποτέ μου συνάδελφο και είμαι συμπαθέστατος στους λογοτεχνικούς κύκλους. Αυτό θα αποδειχθεί στην κηδεία μου, όπου θα έρθει κόσμος και κοσμάκης να πεισθεί ιδίοις όμμασι ότι πέθανα, ότι θάφτηκα, ότι πήγα στο διάολο!»


Να λοιπόν που «ο Καραγάτσης έχει τη μοίρα των συγγραφέων που το κοινό τους διαβάζει και τους λατρεύει αλλά δεν ασχολείται μαζί τους η επίσημη κοινότητα», όπως λέει ο διευθυντής της Νέας Εστίας, Σ. Ζουμπουλάκης. Αμήχανα ως πολεμικά στάθηκε απέναντί του, όπως ακριβώς στον Καρυωτάκη, η λογοτεχνική κριτική της εποχής του, που δεν μπόρεσε να διαχειριστεί το φαινόμενο Καραγάτσης . Τα ξαφνιάσματα τής ήρθαν πολλά: αποδείχθηκε ευρύτερος από την εποχή του, μια εποχή αγκυλώσεων εθνικών και πολιτικών, πληθωρικός, ανοικτόμυαλος, ενάντια στο λογοτεχνικό κατεστημένο και κάθε δογματισμό.
 Ο ίδιος γράφει στον «Κίτρινο Φάκελλο», παρουσιάζοντας με αφοπλιστική ειλικρίνεια και τόλμη την ουσία της πολεμικής εναντίον του: «Ο φρόνιμος μυθιστοριογράφος χρωστάει να μας κολακεύει, περιγράφοντάς μας όπως εμείς νομίζουμε ότι είμαστε, κι όχι όπως νομίζει αυτός. Όταν μάλιστα με δυναμικά επιχειρήματα κατορθώνει να κλονίζει την υπερβατική αυτοπεποίθησή μας, τότε αποτελεί δημόσιο κίνδυνο, άξιο να παταχθεί αμείλικτα.»
☻
 Η σχετικά μικρή – σε σχέση με τον σκυταλοδρόμο αυτό της διήγησης - βιβλιογραφία για τον Καραγάτση, απαρτίστηκε από εργασίες μελετητών – αναγνωστών που πίστεψαν στον ίδιο και στο έργο του και στάθηκαν με θαυμασμό μπροστά στο αυτοφυές τάλαντο του παραμυθά: οιστρήλατος, έγραφε εν θερμώ, prima vista, πιστός στη φυσικότητα και αμεσότητα της γραφής, “με αντίληψη της συγγραφής ως παιχνιδιού, αποτέλεσμα όχι μόνο μιας αφηγηματικής άνεσης, αλλά και μιας ευέλικτης και χαλαρής στάσης απέναντι στη ζωή και στον κόσμο”.
Σε συνέντευξή του ο συγγραφέας απολογείται: «Ναι, μα δεν πιάνω το μολύβι προτού δουλέψω μέσα μου το θέμα χρόνια ολόκληρα. Π.χ. την ιδέα του Γιούγκερμαν τη βρήκα το 1932 και μόνο τον Ιανουάριο του 1936 έγραψα την πρώτη αράδα. Μα ήταν πια έτοιμο το μυθιστόρημα μέσα μου. Δεν είχα παρά να το ρίξω στο χαρτί. Γι’ αυτό τα πρώτα χειρόγραφά μου είναι και τα τελευταία. Ένα μικρό χτένισμα κάνω μονάχα, μετά το γράψιμο. Γιατί αλλιώς φοβάμαι πως θα καταστρέψω τη δημιουργία μου.»
Και στον αυτοαναφορικό «Κίτρινο Φάκελλο», αποκηρύσσοντας την κατηγορία του προχειρογράφου: «Εννοώ πως ο καλλιτέχνης, την ώρα που γράφει, αυτοχασισώνεται σα δερβίσης. Παραδίνεται στις παρορμήσεις του και χάνει τον κριτικό έλεγχο. Αυτό το μεθύσι διαρκεί και μετά το τέλος της συγγραφής, όσο το κείμενο εξακολουθεί να παραμένει χειρόγραφο.»
 Έτσι ο Καραγάτσης αποκαθιστά μια σχέση με τον εαυτό του που παίρνει τη μορφή της αυτοανάλυσης και που επικεντρώνεται στην επισήμανση ενός ισχυρού εγωισμού.
☻
Ο συγγραφέας κινείται ελεύθερα, μακριά από τις παραδοσιακές φόρμες της καθαρής λογοτεχνίας. Παράδειγμα οι συχνές εντυπωσιακές παρεκβάσεις του, δηλωτικές ενός ανθρώπου ανήσυχου, που ασφυκτιεί , και στις οποίες στηρίχθηκε η κατηγορία της χαλαρής πλοκής, που όμως εμείς σήμερα βρίσκουμε απροσδόκητα μοντέρνες. Ξάφνου, μέσα στις σελίδες του συναντάμε απόψεις για όλα τα θέματα: επιστήμη, δίκαιο, λογοτεχνία, κριτική, οικονομία, πολιτική, ιστορία, ιατρική, ψυχολογία. Κοινός τόπος όλων είναι η διεισδυτική παρατήρηση και κριτική ενός ευφυέστατου πνεύματος, που ανυψώνεται διαφοροποιημένο από τα κοινώς αποδεκτά, ρηξικέλευθου, προοδευτικού, με βαθιά, φιλοσοφημένη αίσθηση των ανθρωπίνων.
«-Είστε δικτατορικός; ρώτησε ο κ. Μουστάφης, κοιτώντας το ρολόι του.
-Θα ήμουν, απαντά ο διακεκριμένος και μισάνθρωπος λογοτέχνης του “Κίτρινου Φακέλου”, αν υπήρχε τρόπος να διορισθεί δικτάτωρ ο καταλληλότερος... Για μια στιγμή σκέφτηκα να γίνω αριστοκρατικός. Λογικά η ασήμαντη μειοψηφία των νοημόνων και αγαθών πρέπει να αποτελεί την καλύτερη κυβέρνηση του συνόλου. Συμβαίνει όμως ότι ενώ οι αμέτρητοι ηλίθιοι μπορούν να συνταιριάξουν τις πεντέξι ανόητες συλλήψεις τους, οι ελάχιστοι νοήμονες, έχοντας ξεχωριστή προσωπικότητα καθένας, έχουν και ξεχωριστές ιδέες. Κάθε συνεννόηση μεταξύ τους είναι αδύνατη. .. Έτσι δια της εις ατόπου απαγωγής, ξαναπέφτουμε στη διακυβέρνηση των ηλιθίων. Φαύλος κύκλος ασφυκτικός...»


Αλλού και για άλλο θέμα:
«Το προσκύνημα των τάφων το θεωρώ μάταιη επίδειξη ανύπαρκτων, πολλές φορές, αισθημάτων. Και το δικαιολογώ μόνον από τη δύναμη μιας τρισχιλιόχρονης εθνικής και θρησκευτικής παράδοσης.... Μπορώ να λατρέψω τη μνήμη τους οπουδήποτε κι οποτεδήποτε... ο τόπος όμως όπου κείτεται το φθαρτό σκήνωμα μιας ανύπαρκτης πια ζωικής οντότητας, δεν με συγκινεί. Το κάψιμο των νεκρών και το σκόρπισμα της σποδού στους τέσσερις ανέμους είναι συνεπέστερο στο φθαρτό στοιχείο της ανθρώπινης φύσης.»


Όπως και να έχει πάντως, ο Καραγάτσης παρέμεινε πιστός στην παραδοσιακή φόρμα της πεζογραφίας, την άδολη πλοκή, γεγονός που αποτελεί την πρώτη αιτία της αναγνωσιμότητάς του.
☻
Στο ίδιο πλαίσιο της βαθιάς του επιθυμίας να ανατάμει τα ανθρώπινα, εμπίπτει και το ενδιαφέρον του ερασιτέχνη ιστοριοδίφη Καραγάτση: προσπαθεί να αναχθεί στα κίνητρα της ανθρώπινης δράσης, αναζητώντας τα αίτια των ιστορικών γεγονότων και απομυθοποιώντας με τη μυθοπλασία του πρόσωπα και καταστάσεις. Ζήτησε να εκλαϊκεύσει την επιστημονική ιστορική γνώση για τον απλό Έλληνα και τα παιδιά του, χωρίς βέβαια να ξεφύγει από τον υποκειμενισμό κάθε ιστορικής γραφής. Εισηγείται τη δυνατότητα μιας άλλης, ενεργητικής ή βίαιης ανάγνωσης του ιστορικού παρελθόντος . Το μόνο συντηρητικό στοιχείο του είναι η σταθερή ελληνοκεντρική ματιά του, χαρακτηριστικό και της γενιάς του, της γενιάς του ’30, που ενώ οραματίστηκε μια εθνική αναγέννηση, το βλέμμα της στράφηκε αποκλειστικά στο βυζαντινό και λαϊκό παρελθόν.


Από το βιβλίο του “Σέργιος και Βάκχος”,που χαρακτηρίστηκε ιστορικό καλαμπούρι και μου θύμισε έντονα την ιστορική περιπέτεια του Τσιφόρου, οι δύο ήρωες, άγιοι της ορθόδοξης εκκλησίας σκέφτονται για το Σχίσμα των Εκκλησιών:


-Β: Ναι μωρέ! Έτσι μου ‘ρχεται να τους πιάσω από το καρύδι και να τους πω: “Πώς ξέρεις, κεφαλή πεφυσιωμένη, ότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται μόνο από τον Πατέρα! Κι εσύ, υπερφίαλο υποκείμενο, πού το βρήκες ότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται από τον Πατέρα και τον Υιό αντάμα; Ποιος σου το είπε; Κατέβηκε ο Θεός από τον ουρανό να εμπιστευτεί τα μυστικά Του στην αφεντομουτσουνάρα σου;”
-Σ: Πολύ καλά θα έκανες, αν τα πράγματα ήταν έτσι. Δυστυχώς δεν πρόκειται για αλαζονεία, αλλά για ματαιοδοξία…


Από το ίδιο βιβλίο για μια άλλη επίμαχη περίοδο:
-Καθηγητής:… Η Αλβανία πρώτα, η Κατοχή και η Μέση Ανατολή ύστερα. Ο Συμμοριτοπόλεμος τώρα… που τον αποκαλέσαμε έτσι γιατί δε θέλουμε να παραδεχτούμε πως είναι εμφύλιος…
-Σ: Εμφύλιος;
-Κ: Το περίμενα πως θα διαμαρτυρηθείτε και θα μου πείτε πως οι Συμμορίτες είναι όργανα ξένων κρατών. Δεν το αρνούμαι. Αλλά πώς να παραβλέψουμε ότι πρόκειται για μέλη του ελληνικού έθνους;
-Σ: Κανονικά οι Έλληνες αυτοί θα έπρεπε να κατηγορηθούν για προδότες… Αλλά φρονώ ότι ο Μαρξισμός είναι κάτι σα θρησκεία, που φανατίζει τους πιστούς του στο έπακρο. Το ίδιο δε γίνηκε τους πρώτους αιώνες του Χριστιανισμού; Οι χριστιανοί τότε κατηγορήθηκαν για προδότες. Η ιστορική κριτική όμως απέρριψε αυτή την ασύστατη κατηγορία.
-Κ: Χαίρω πολύ ακούγοντας να μιλάτε έτσι. Βέβαια δεν είσαστε μαρξιστής, όπως δεν είμαι κι εγώ. Βλέπω όμως πως αντικρίζετε τα σπουδαία αυτά ζητήματα με ανωτερότητα πνεύματος, όχι συνηθισμένη σε καιρούς οξυτάτων πολιτικών διενέξεων…
☻
 Η Αριστερά στάθηκε αμήχανα απέναντι στο έργο του. Ο Καραγάτσης κατηγορήθηκε ως θεωρητικός θεμελιωτής της μετεμφυλιακής δεξιάς: της αστικής απληστίας της , του απολιτικού τυχοδιωκτισμού, της ελιτίστικης συγκατάβασης. Θεωρώ άδικη την κρίση αυτή, γιατί ήταν από τη φύση του “φιλόκαινος” και από πεποίθηση “θαυμαστής κάθε προόδου” , χαρακτηριστικό που στην τέχνη της γραφής μεταπλάστηκε σε ρεαλισμό, τόσο κοντά συχνά στον ανηλεή νατουραλισμό, και στο σπιρτόζικο και ειρωνικό του πνεύμα. Έσπασε τα στεγανά του λυρισμού και του ρομαντισμού, καθιερώνοντας τον εαυτό του ως τον κατεξοχήν εκπρόσωπο του κοινωνικού ρεαλισμού.
Ο ευρύτερος αφηγηματικός του χώρος είναι η πόλη. Ο αφηγητής ακολουθεί τους ήρωές του και την ισχύ του πάθους τους μέσα στους τέσσερις τοίχους: στα σπίτια της κοσμικής ελίτ, στην ταβέρνα της πειραιώτικης αλμύρας, στις παράγκες των συνοικιών, στον ιδρώτα της ανυπεράσπιστης φάμπρικας. Η φύση μόνο ως νοσταλγία ή ως φευγαλέο σκηνικό τους συνοδεύει. Αναζητά σταθερά την ταυτότητα της νέας ελληνικής κοινωνίας διαχρονικά, χτίζει στο όνειρο του αστικού εκσυγχρονισμού, παρατηρώντας όλες τις κοινωνικές τάξεις, με ηθικό υπομνηματισμό , όχι όμως διδακτισμό.
Τέλος, η γλώσσα του, τελείως προσωπική αφού συνοδεύει την γοητευτική ατημελησία του ύφους του, αποτυπώνει με σεβασμό κάθε κοινωνική ιδιόλεκτο της δημοτικής .






“Η κυρία Λιλίκα κάθεται λίγο πιο πέρα και καταβάλλει απεγνωσμένες προσπάθειες να μη χασμουρηθεί. Ο άντρας της της εξήγησε πολλές φορές ότι η τύχη της είναι αξιοζήλευτη… Επισκέψεις στον Παλαμά, παρέα με το Σικελιανό, σχέσεις με τον Ξενόπουλο,… το Βεάκη, την… Κοτοπούλη,… τους εξέχοντες δημοσιογράφους. Μπήκε στο πιο κλειστό κύκλο της ελληνικής διανόησης, που μάταια οι σνομπ προσπαθούν να εκπορθήσουν… Τι άλλο ήθελε; Η κυρία Λιλίκα παραδέχεται πως ο σύζυγός της έχει δίκαιο αντικειμενικά. Υποκειμενικά όμως όλες τούτες οι μεγαλοφυϊες την κάνουν να πλήττει θανάσιμα. Είναι μόλις εικοσιτριών χρονών, ψοφάει για γλεντάκι και χορό με αδιανόητους νεαρούς- φοξτρότ, τσάρλεστον και ρούμπα. Τρελαίνεται για σαχλοκουβεντούλα με κοπέλες συνομήλικές της, για ερωτοδουλειές, φουστάνια, υπηρέτριες και κοτσομπολιά…. Αμ’ οι εκδρομές μετ’ αυτοκίνητο; Αμ’ το καμπαρέ με το ουίσκι και τα νούμερα; Τίποτε από αυτά δεν της προσφέρει ο άνδρας της. Στο σπίτι, μια κακόχυμη πεθερά, που την κατασπαράζει σαν ύαινα. Κι έξω από το σπίτι είκοσι κακόχυμοι γέροι, που μωρολογούν για ανώτερα τάχα πνευματικά πράματα. Που θαρρούν οι ηλίθιοι, πως μπορούν να την ξιπάσουν με τις συννεφοπαρμένες μπούρδες τους. Γιατί όλοι τους είναι λάγνοι σαν ουρακοτάγκοι. Τη γδύνουν με τα μάτια, τρέχουν τα σάλια τους σαν τη κοιτούν…


“Φάτσες στραπατσαρισμένες, μάτια υπεραιμικά. Μπαγκάζια, καλάθια, τσουβάλια, φωνές, ανακατωσούρα, σαστισμάρα. Νευρική πείνα θέριζε τα σωθικά. Οι κουλουράδες παρουσιάστηκαν, άγνωστο από πού, και δεν πρόφταιναν να χορτάσουν όλους τους λιμασμένους. Μετά το βουλιμικά καταβροχθισμένο κουλούρι γεννήθηκε δίψα αβάσταχτη, που την κατασίγασαν οι λεμονατζήδες με τις ‘παγωμένες’. ”

☻
Είναι γνωστό πως σε όλο το καραγατσικό έργο ο έρωτας, σχεδόν πάντα ενοχικός, παίζει έναν εξαιρετικά σημαντικό ρόλο κάτι σαν έμμονη ιδέα, και μάλιστα “τις περισσότερες φορές αποτελεί το αναπόσπαστο μέλος του δίπολου έρωτας –θάνατος” , σύμφωνα με το αρχαιοελληνικό αρχέτυπο. Μέσα από το πρίσμα του αιώνιου αγώνα επιβολής ανθρώπου σε άνθρωπο, ήρωες και ηρωίδες, παρασυρμένοι χωρίς ικανότητα αντίστασης στις απολαύσεις του σώματος, γεύονται με άμετρο πάθος έκλυτες και παράνομες ηδονές και βιώνουν στη συνέχεια τις καταστροφικές συνέπειες του Ριζικού και της Μοίρας. Γιατί ο Καραγάτσης αν και ο ίδιος δηλώνει ρασιοναλιστής και ματεριαλιστής, ως συγγραφέας αξιοποίησε στο έπακρο το υπερφυσικό και το μοιραίο, συνεπής στην έννοια του τραγικού ηδονισμού.


“Ξενύχτησε χθες, ως μετά τα μεσάνυχτα. Έμπλεξε με παρέα. Άρχισαν με κάτι ούζα στην αγορά. Κατόπιν πήραν σβάρνα τις γειτονιές, να ιδούν τις κοπέλες που πηδούσαν τις φωτιές του Κλείδωνα. Ζέστα πνιχτική, που οι φωτιές την αυγάτιζαν εξωτερικά και τα ούζα εσωτερικά. Πήδαγαν οι κοπέλες πάνω απ’ τις ψηλές φλόγες, ανασηκώνοντας τα φουστάνια ως τη μέση των μεριών. Κι όσο πηδούσαν, τόσο ερεθίζονταν, λες κι οι φλόγες γαργαλούσαν ηδονικά το υπογάστριό τους.”


“Από το ανοιχτό φουστάνι πρόβαλλαν τα γεμάτα μπράτσα της. Μόλις μαντευόταν η θερμή βελούδινη φωλιά της μασχάλης, με άμεση συνέχεια την άκρη του στήθους. Οι γυμνές σταυρωμένες γάμπες απόληγαν σε πόδι μικρό, γεμάτο, αλάθευτο σε κατασκευή, που μόλις το ‘κρυβαν τ’ ανοικτά σαντάλια. Πόδι ελληνικού αγάλματος, μοναδικό ηδονικό εργαλείο για τους μύστες.”


☻


 Η πληθωρική προσωπικότητα του συγγραφέα όχι μόνο αντανακλάται στην ψυχοσύνθεση και τη βιοθεωρία των ηρώων του, όχι μόνο δανείζει το σαρκασμό της στον παντογνώστη αφηγητή, αλλά και επιβάλλει την παρουσία της μέσα στο ίδιο το αφηγηματικό σύμπαν. Ξάφνου ο Καραγάτσης εμφανίζεται ως ιστορικό πρόσωπο να μπλέκεται με άνεση στα νήματα του μυθιστορηματικού καμβά, όπως οι ζωγράφοι της Αναγέννησης απαθανατίζονταν σε μια γωνιά του πίνακά τους. Κορύφωμα της αφηγηματικής ελευθεριότητάς του είναι ο “Κίτρινος Φάκελλος”, έργο που αποτελεί μια πρωτοποριακή σύνθεση ενός μικτού είδους και ακροβατεί περίτεχνα ανάμεσα στο αστυνομικό ή μεταμυθοπλαστικό μυθιστόρημα, το μυθιστόρημα πάθους, το θεατρικό διάλογο, το αυτοαναφορικό λογοτεχνικό δοκίμιο ή ένα κείμενο οραματισμού για τον εκσυγχρονισμό της Ελλάδας.
Εντύπωση επίσης προκαλεί ακόμα η θεατρική φλέβα που διέπει την αφήγησή του , είτε πρόκειται για μια ροή σκηνοθετικών οδηγιών που διαμορφώνουν την κατάλληλη ατμόσφαιρα για να φιλοξενηθεί η επόμενη σκηνή, είτε πρόκειται για καθαρό θεατρικό διάλογο, ευκαιρία για το συγγραφέα να εκθέσει τις απόψεις του, κάτι δηλαδή καθαρά πλατωνικό.


“Το θέλημα του Μάνου Τασάκου ήταν να γράψω ένα μυθιστόρημα για δικό του λογαριασμό …Προσπάθησα να το κάνω. Δεν ξέρω αν το πέτυχα, όπως ακριβώς θα το πεθυμούσε ο νεκρός φίλος μου….
Μια τελευταία λεπτομέρεια. Η υφή του μύθου με υποχρέωσε να γυμνώσω το κείμενο από λυρισμούς, μακροσκελείς περιγραφές και υποκειμενικές λοξοδρομίες ... Ο τρόπος αυτός δεν είναι ο πιο αρμόζων στην ορθόδοξη αφηγηματική πεζογραφία, αλλά προσιδιάζει μάλλον στο θεατρικό είδος. Δεν βλέπω όμως για ποιο λόγο, εφόσον η αρχιτεκτονική που υπαγορεύει ο μύθος το απαιτεί, να μην εφαρμόσουμε μια πρόσμιξη της θεατρικής τεχνικής με την αφηγηματική. Στην τέχνη, κάθε τρόπος που βοηθεί να φτάσουμε σ’ ένα συνεπές αποτέλεσμα, είναι θεμιτός.


Αυτός είναι ο ανεπανάληπτος Καραγάτσης. Και προσοχή! Γιατί, όπως γράφει ένας διαδικτυακός συνομιλητής, δεν μπορείς να αφήσεις κάτω βιβλίο του, χωρίς να φτάσεις στην τελευταία σελίδα!
  (Πρόκειται για εισήγηση της Θ.Μπαγανά στο αφιέρωμα στον Μ.Καραγάτση, που οργάνωσαν οι Σχολικές Σύμβουλοι Φιλολόγων ν.Σερρών και η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Σερρών στις 20-2-2009)
  

Ο χριστιανισμός στη Δύση

Ποιο νόημα έχει σήμερα στην αναπτυγμένη Δύση η γιορτή των Χριστουγέννων; Στο ερώτημα αυτό δίνει τη δική του απάντηση ο ιταλός φιλόσοφος Ουμπέρτο Γκαλιμπέρτι στο κείμενο που ακολουθεί.
Τα Χριστούγεννα είναι ακόμα μια χριστιανική γιορτή; Παρατηρώντας τις χριστουγεννιάτικες πρακτικές των αγορών και της κατανάλωσης φαίνεται ότι στην κουλτούρα μας τα Χριστούγεννα είναι ήδη άθεα ή αν προτιμάτε αγνωστικιστικά και σίγουρα βαθιά κοσμικά. Χριστιανικό παρέμεινε μόνο το τελετουργικό που επαναλαμβάνεται, η γιορτή, η οποία, όσο καμιά άλλη, είναι αληθινά «επιβεβλημένη». Επιβεβλημένη από ποιον; Από την οικονομία μας, φυσικά, η οποία, όσο και αν βρίσκεται σε κρίση, παραμένει μια οικονομία της αφθονίας, με φανερή σε όλους την κατανάλωση και τη σπατάλη.
Πώς μπορούμε λοιπόν να συμφιλιώσουμε τη χριστιανική κουλτούρα, που συνηθίσαμε να αναγνωρίζουμε ως μορφή της Δύσης, με το επίπεδο πλούτου και αφθονίας το οποίο πέτυχαν οι δυτικές κοινωνίες;....  το ερώτημα να μην είναι «τι νόημα έχει η γιορτή των Χριστουγέννων για έναν λαϊκό», αλλά «τι νόημα αυτή μπορεί ακόμα να έχει για έναν χριστιανό», ο οποίος ζει στη «χριστιανική» Δύση, σε έναν ριζικά εκκοσμικευμένο πολιτισμό της αφθονίας;
Δεν αρκεί η ύπαρξη λίγου εθελοντισμού, που είναι πάντοτε ωφέλιμος αλλά εντελώς ανεπαρκής, για να μειωθούν τα εμπόδια που γεννιούνται από τη σιδερένια λογική της αγοράς, η οποία δεν προβλέπει το δώρο αλλά τη σκληρή διαπραγμάτευση. Οπως δεν αρκεί το να προσφέρουμε «δώρα» τα Χριστούγεννα, για να συγκαλυφθεί ο οικονομικός νόμος του κέρδους που κυβερνά τη Δύση. Οχι, δεν αρκεί.
Επομένως, ας μην το κρύβουμε: η Δύση ίσως δεν είναι πλέον χριστιανική και η πλήρης εκκοσμίκευση των Χριστουγέννων, της κατ' εξοχήν χριστιανικής γιορτής, είναι μόνο μια επιβεβαίωση του ότι ο χριστιανισμός στην αληθινή ουσία του, που είναι η αγάπη για τον πλησίον, όσο κοντινός ή μακρινός και αν είναι, δεν έχει πλέον θέση στη Δύση, ούτε εκκλησία, ούτε τόπο στον οποίο θα μπορούσε να εκφραστεί. Αυτό δεν αποδεικνύει η φτώχεια του κόσμου που δεν βρίσκει έκφραση στις συνειδήσεις της Δύσης και που είναι μια είδηση χαμένη ανάμεσα σε τόσες άλλες οι οποίες, μέσα στη γενική αδιαφορία, φτάνουν από τόπους που η Δύση θεωρεί ξένους;
Ο χρόνος της ελπίδας, που ο χριστιανισμός εγκαινίασε, έγινε τόσο μακρινός ώστε να φαίνεται ξένος στο βλέμμα μας, επειδή ήδη έχουμε αποδεχθεί την τυχαιότητα της ύπαρξής μας. Κι ωστόσο, στο σπήλαιο της Βηθλεέμ, για τους χριστιανούς, το θεϊκό έγινε γήινο και η Γη έγινε η κατοικία του Θεού. Τότε ο χρόνος διαιρέθηκε στα δύο: προ Χριστού και μετά Χριστόν. Η φύση και ο κύκλος της παραχώρησαν τη θέση τους στο μέλλον και στην επαγγελία του.
Ο χρόνος, που έγινε πλήρης νοήματος, έπαψε να είναι καθαρό και αδιάφορο «γίγνεσθαι» και έγινε «ιστορία». Με αυτόν τον τρόπο ο χριστιανισμός διαχωρίστηκε από τις αρχέγονες μυθολογίες, οι οποίες ερμήνευαν τον χρόνο ξεκινώντας από το «παρελθόν», από μια χρυσή εποχή ή έναν απολεσθέντα παράδεισο, στον οποίο βρίσκει καταφύγιο η νοσταλγία, επειδή ο χριστιανισμός προβάλλει τη σωτηρία σε εκείνο το εφικτό «μέλλον» με το οποίο συνδέονται τόσο η ουτοπία όσο και η επανάσταση. Οπότε η νέα μορφή του χρόνου, που εγκαινιάζει ο χριστιανισμός, διασταυρώνεται με τον αθεϊσμό της ελπίδας. Οσο μακρινές και αν φαίνονται η ουτοπία, η πρόοδος και η επανάσταση είναι χριστιανικά γεγονότα, ανήκουν στον χρόνο «μετά Χριστόν», βαθαίνουν τον λόγο της ελπίδας, εξερευνούν δυνατότητες σωτηρίας, πιστεύουν ότι η ιστορία έχει νόημα, βλέπουν με δυσπιστία τον νιτσεϊκό «χρόνο χωρίς σκοπό».
Η Δύση σαγηνεύθηκε από αυτό το νέο μοντέλο χρονικότητας και στη χριστιανική, ουτοπική ή επαναστατική εκδοχή της, εξύμνησε στα Χριστούγεννα όχι τον ρυθμό της «επιστροφής» αλλά την ατμόσφαιρα της «αναγέννησης», τον ενθουσιασμό αυτού που ακόμα είναι σε θέση να υπόσχεται το μέλλον: την επαγγελία του χρόνου. Κυκλοφορεί ακόμα αυτή η επαγγελία που είναι εντελώς χριστιανική; Κατά τη γνώμη μου, όχι. Από τότε που το χρήμα έγινε στη Δύση ο μοναδικός συμβολικός γεννήτορας όλων των αξιών και η τεχνική έγινε το μέσο για την επιδίωξή τους, το μέλλον δεν εμφανίζεται ως ελπίδα. Τα γνωρίσματά του μοιάζουν να είναι μάλλον εκείνα της αβεβαιότητας και του ανεξιχνίαστου.
Τότε λοιπόν τι απέγινε ο χριστιανισμός, ο οποίος εισέβαλε στον χρόνο αναγγέλλοντας το μέλλον ως ελπίδα; Στη Δύση έχουν χαθεί τα ίχνη του. Δεν γνωρίζω αν αυτό είναι καλό ή είναι κακό. Απλώς έτσι είναι. Αν όμως αναγνωρίζουμε ότι ο πολιτισμός μας ρυθμίζεται μόνον από τον σκληρό νόμο της αγοράς και είναι διατεθειμένος να φιλοξενεί μόνο κάποια παρέκκλιση με τη μορφή ελεημοσύνης, φιλανθρωπίας ή εθελοντικής δράσης (που χρησιμεύουν περισσότερο για να αμβλύνουν το αίσθημα ενοχής που συνδέεται με τα προνόμιά μας, παρά για να μετασχηματίζουν τις πιο καταστροφικές συνθήκες του κόσμου), τότε ας αποφεύγουμε τουλάχιστον αυτή την ψευδή συνείδηση που μας οδηγεί να ταυτίζουμε τη Δύση με τον χριστιανισμό. Ποτέ άλλοτε οι δύο πολιτισμοί δεν χωρίζονται από τόσο αβυσσαλέα απόσταση όσο σήμερα. Και ο τρόπος με τον οποίο γιορτάζουμε κάθε χρόνο τα Χριστούγεννα σηματοδοτεί καθαρά αυτή την αντίφαση.
Ελευθεροτυπία 21/12/2008

2008 μετά Αλέξη

ΚΩΝ. ΤΣΟΥΚΑΛΑΣ
«Αν υπήρχαν κόμματα, δεν θα βλέπαμε αυτό που βλέπουμε»
Επιλογές από τη συνέντευξη στον ΤΑΣΟ ΠΑΠΠΑ
-Η οποιαδήποτε ρήξη προϋποθέτει τη βεβήλωση. Βεβήλωση συμβόλων, θεσμών, προκατασκευασμένων σχημάτων. Μ' αυτή την έννοια, η βεβήλωση του χριστουγεννιάτικου δέντρου στην πλατεία Συντάγματος είναι μια συμβολική ρήξη με την ευρύτερη συζυγία όλων των καταπιεστικών, γελοίων ή σοβαρών, εξουσιαστικών συμβόλων που μας περιβάλλουν.

- Εχουμε δύο ρεύματα: ένα μεγάλο που είναι οι νέοι, οι οποίοι θέλουν να διαμαρτυρηθούν, να υπερβάλουν, να αντισταθούν στην αθλιότητα που μας περικυκλώνει καθημερινά.

-Φυσιολογικά πράγματα, θα λέγαμε. Τα έχουμε ξαναδεί

- Οχι μόνο φυσιολογικά, θα έλεγα αναγκαία και ευκταία. Αν οι νέοι δεν διαρρήξουν τις σχέσεις τους με αυτό το περιβάλλον, αν δεν κατεβούν στους δρόμους, τότε δεν είναι νέοι. Αλλο αυτό όμως και άλλο εκείνο το κομμάτι των απελπισμένων ανθρώπων που ξαφνικά μετατρέπονται σε ορδές μαινόμενες χωρίς στόχο, που ξεχνάνε γιατί είναι εκεί, λεηλατούν, πλιατσικολογούν.

- Σε όλες τις εξεγέρσεις είχαμε καταστροφές συμβόλων, αλλά δεν είχαμε πυρκαγιές και κλοπές. Στο Μάη του '68, όπου ήμουν εκεί, δεν άναψε μία φωτιά, δεν λεηλατήθηκε ένα κατάστημα. Αυτό που γίνεται τώρα συναρτάται με μια περίοδο όπου η απόγνωση έχει γίνει ενδημική και την ίδια στιγμή δεν παρουσιάζεται καμία πιστευτή και φερέγγυα προοπτική εκ μέρους των κομμάτων. Αν υπήρχαν κόμματα δεν θα συνέβαινε αυτό που βλέπουμε. Γι' αυτό και τα ξένα ΜΜΕ ασχολούνται τόσο πολύ με τα γεγονότα στην Ελλάδα. Το ίδιο πρόβλημα τρέμουν μήπως εμφανιστεί στο Λονδίνο, στο Παρίσι, στη Ρώμη και αλλού. Τρέμουν από τη συσσώρευση της οργής, την ανυπότακτη νεολαία που δεν ανέχεται τη σημερινή κατάσταση. Οπως τρέμουν και την ανεξέλεγκτη δράση περιθωριακών στοιχείων

-Αυτή η βλακώδης γραμμή υπεράσπισης του αστυνομικου-θύτη μπορεί να δώσει το έναυσμα για νέο κύμα έκρηξης. Υπάρχει όμως και κάτι άλλο: οι σημερινές συνθήκες μπορούν να χαρακτηριστούν αντίστοιχες μ' εκείνες της μεταπολίτευσης. Με την ίδια έννοια που η καραμανλική μεταπολίτευση οδήγησε κατ' ανάγκην σε ατιμωρησία όλων των ενεχομένων στις αγριότητες της χούντας, κι αυτό, με τη σειρά του, οδήγησε στη «17 Νοέμβρη» και τις άλλες οργανώσεις, έτσι και τώρα οι αντικειμενικές συνθήκες, δηλαδή η αθλιότητα και ταυτοχρόνως η απόλυτη ατιμωρησία των ενεχομένων, μπορούν να οδηγήσουν σε ένα είδος οργανωμένης αυτοδικίας ενάντια σε ανθρώπους-σύμβολα

-Η τρομοκρατία έχει πάντα κοινωνικές βάσεις και συγκυριακές αναφορές. Η αδυναμία της πολιτικής να προσανατολίσει τις ομάδες των νέων που βρίσκονται εντελώς στο κενό είναι πιθανό να γεννήσει εξωκοινοβουλευτικές, εξωθεσμικές και βίαιες συμπεριφορές. Δεν το θεωρώ απίθανο. Η έλλειψη διεξόδων είναι πάντοτε η μητέρα και της βίας και της μετατροπής του λαού σε μαινόμενο όχλο.

-Τα κομμουνιστικά κόμματα, από την εποχή του Λένιν, χρειάζονται τον έλεγχο των κινημάτων, τον ιδεολογικό και τον οργανωτικό έλεγχο. Ο,τι είναι αυθόρμητο, είτε διαβάλλεται, είτε επιχειρείται η τιθάσσευσή του. Η επιμονή του ΚΚΕ να συγκρατήσει τις μορφές οργής των ανθρώπων στο πλαίσιο των παραδοσιακών τρόπων μαζικής δράσης δεν θα βγάλει αποτέλεσμα. Είναι αδύνατο να μπορέσει να παρακολουθήσει τις νέες μορφές έκλυσης ανατρεπτικής ενέργειας. Από την άλλη μεριά, ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται μεταξύ σφύρας και άκμονος, μη έχοντας τη δυνατότητα να προσδιορίσει μια συγκεκριμένη πολιτική θέση σε σχέση με τα διαδραματιζόμενα. Οι δύο μεγάλοι μηχανισμοί της αριστεράς δεν είναι σε θέση να λειτουργήσουν ως φάροι, ιδεολογικοί και οργανωτικοί, μιας νεολαίας που έχει χάσει τον μπούσουλα.
ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ - 14/12/2008

Σενάριο Λογοτεχνίας

Μια πρώτη δοκιμή - με το μεράκι του νεοφώτιστου- στη νέα σχολική τάξη πραγμάτων. Ίδωμεν!

  ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ
Α) Ταυτότητα σεναρίου
1. Τίτλος: Ακριτικά τραγούδια
2. Δημιουργός : Μπαγανά Θεοδώρα, ΠΕ02
3. Πρόταση διδασκαλίας
4. Διδακτικό Αντικείμενο και Ενότητα: Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γεν. Λυκείου Ακριτικά τραγούδια: « Η αρπαγή της γυναίκας του Διγενή». Εμπλέκονται επίσης τα γνωστικά αντικείμενα της Νεοελληνικής γλώσσας, της Ιστορίας και των Καλών Τεχνών
5. Τάξη: Α΄ Γενικού Λυκείου
6. Χρονική διάρκεια: 4 διδακτικές ώρες. Βέβαια η παρουσίαση των αποτελεσμάτων της εργασίας σε ευρύτερο κοινό μπορεί να επεκταθεί και πέρα από τις ώρες αυτές.
7. Προϋποθέσεις υλοποίησης: Προϋπόθεση εκ των ουκ άνευ είναι η δυνατότητα χρήσης του Εργαστηρίου Πληροφορικής του σχολείου για 2 δίωρα. Όσο αφορά τους μαθητές, είναι εξοικειωμένοι από το Γυμνάσιο στην ομαδο-συνεργατική μέθοδο διδασκαλίας και στη διαθεματική προσέγγιση των διδακτικών αντικειμένων. Επίσης γνωρίζουν τη βασική χρήση του ηλεκτρονικού κειμενογράφου και την πλοήγηση στο Διαδίκτυο.
 Β) Σύντομη περιγραφή μαθήματος 
  Σε 4 διδακτικές ώρες οι μαθητές επεξεργάζονται την παράδοση των ακριτικών τραγουδιών με βάση την ερμηνευτική ανάλυση του ποιήματος «Η αρπαγή της γυναίκας του Διγενή». Τα μοτίβα των δημοτικών και ακριτικών τραγουδιών, οι ηρωποιημένοι ακρίτες και η εποχή τους, η λόγια παράδοση και η επιβίωσή της ως τις μέρες μας, μέσω της διαδικτυακής αναζήτησης και με παραγωγή πολυτροπικών κειμένων είναι ο βασικός κορμός και στόχος της εργασίας.
 Γ) Επιδιωκόμενοι διδακτικοί στόχοι 
• Γενικοί (σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα)
 Να κατανοήσει καλύτερα και να απολαύσει βαθύτερα ο μαθητής το κείμενο μέσα από την παρατήρηση, την επεξεργασία, τη διερεύνηση, την ανταλλαγή αναγνωστικής ευαισθησίας και πείρας.
 Να ασκηθεί ο μαθητής στην ανάγνωση κειμένων, ώστε να καταστεί κατά το δυνατόν επαρκής και με κριτική συνείδηση αναγνώστης που εκτιμά τη λογοτεχνική ποιότητα, με την έφεση να εκφράζει και ο ίδιος τις δημιουργικές ή κριτικές δυνατότητές του.
 Να ευαισθητοποιηθεί ο μαθητής σε καίρια θέματα-προβλήματα του ανθρώπου και της κοινωνικής ζωής του.
 Να γνωρίσει μορφές και αξίες του πολιτισμού που συνδέονται τόσο με τη ζωή, την παράδοση και τη φυσιογνωμία του έθνους όσο και με το ευρύτερο πολιτισμικό περιβάλλον στην ευρωπαϊκή ή την οικουμενική του διάσταση.
 Να αποκτήσει ο μαθητής ανάλογα με την ηλικία του ορισμένες γνώσεις αναφορικά με τα λογοτεχνικά γένη και είδη, την εξέλιξή τους, την ειδική χρήση του λόγου και την τεχνική, κατά περίπτωση και σε σχέση με το είδος του κειμένου, το συγγραφέα, την εποχή, τα ρεύματα.
 Να αντιληφθεί ο μαθητής το φαινόμενο της λογοτεχνικότητας σε σχέση με τη χρήση της γλώσσας.
 Να είναι σε θέση ο μαθητής να εκφράζει, προφορικά ή γραπτά την αναγνωστική του πρόσληψη, να σχολιάζει και να αξιολογεί τεκμηριώνοντας στο κείμενο την άποψή του.
• Ειδικότεροι στόχοι 
 Να ενεργοποιήσουμε τους μαθητές, καταργώντας το παραδοσιακό σχήμα διδασκαλίας. Οι μαθητές μαθαίνουν μέσα από μια δυναμική διαδικασία οικοδόμησης της γνώσης.
 Η ανάπτυξη πνεύματος συνεργασίας και ομαδικότητας. Να συζητούν οι μαθητές πολιτισμένα. Να επικοινωνούν κατά το δυνατόν αποτελεσματικά.
 Να εντοπίσουν την ιστορικότητα των ακριτικών τραγουδιών και τη διαχρονικότητα των αξιών τους.
 Να επεξεργαστούν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του λογοτεχνικού γένους των δημοτικών τραγουδιών.
 Με κινητοποίηση της αναλυτικής και συνθετικής ικανότητας, να απαντήσουν με ένα δικό τους κείμενο στο κείμενο του συγγραφέα.
 Η εξοικείωση με τη χρήση της γλώσσας σε ποικίλους ρόλους και καταστάσεις, με τη σύνδεση παραγωγής λόγου και δραματοποίησης.
 Να εξοικειωθούν στην άντληση και συλλογή στοιχείων και πληροφοριών σε ηλεκτρονική μορφή και στην παραγωγή λόγου σύνθετου και τεκμηριωμένου.
 Να εξοικειωθούν με τους χώρους των ηλεκτρονικών βιβλιοθηκών και με τη χρήση των κέντρων πληροφόρησης και τεκμηρίωσης, από όπου μπορούν να αντλούν τις απαραίτητες για κάθε περίπτωση πληροφορίες.
 Να ασκηθούν στην πλοήγηση στο Διαδίκτυο και στη χρήση Μηχανών Αναζήτησης.
 Να γνωρίσουν καλά την τεχνολογία της πληροφορικής και να ασκηθούν στα βασικά εργαλεία της ( π.χ. Επεξεργαστής Κειμένου ), ώστε να είναι σε θέση να διαβάζουν και να γράφουν κείμενα , καθώς και να επικοινωνούν ως πομποί ή δέκτες, μέσω Η/Υ.
Δ) Διαθεματική προσέγγιση
Επειδή το κείμενο είναι τελικά μια γλωσσική μορφή, μια γλωσσική δομή στην οποία δίνει λογοτεχνική αξία η ποιότητα του λόγου και το ύφος, είναι προφανές ότι η γλώσσα του κειμένου και οι εκφραστικοί τρόποι του ασκούν γλωσσική αγωγή και συνιστούν αντικείμενο της διδασκαλίας και της σχετικής στοχοθεσίας
Η αναζήτηση ιστορικών πληροφοριών και η τεκμηρίωσή τους καθιστά το κείμενο ιστορική πηγή προς μελέτη. Εξάλλου η επιβίωση της ηρωικής παράδοσης μέσω της τέχνης και η παρατήρηση της διακειμενικότητας αποτελεί αξιοπρόσεκτο πολιτισμικό στοιχείο, εθνικό και ευρύτερο.
Απαραίτητο συμπλήρωμα της επεξεργασίας είναι η ενσωμάτωση του βασικού μουσικού χαρακτήρα των τραγουδιών. Η αδιάλειπτη μουσική παράδοση της βυζαντινής τονικότητας ακολουθεί παράλληλα τη μελέτη του δημοτικού τραγουδιού.
 Ε) Λεπτομερής παρουσίαση
Οι στόχοι αυτής της διδακτικής πρότασης ανταποκρίνονται στο ισχύον πρόγραμμα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, που σύμφωνα με το αναλυτικό πρόγραμμα του ΥΠ.Ε.Π.Θ. προβλέπει στο πρώτο μέρος του σχολικού εγχειριδίου της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Α΄ Λυκείου τη διδασκαλία της Δημοτικής ποίησης αρχίζοντας από τα Ακριτικά τραγούδια.
Τα Ακριτικά τραγούδια, το κέντρο ενδιαφέροντος αυτού του διδακτικού σχεδίου, αποτελούν σημαντικό κορμό και βάση -λογοτεχνική και γλωσσική- των δημοτικών μας παραδόσεων. Η σχέση τους με την πορεία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, με την εναγώνια προστασία των ανατολικών συνόρων, τα καλύπτει μ΄ ένα πέπλο δραματικότητας. Αυτή η εκ των υστέρων ματιά τα φέρνει κοντά στη σύγχρονη πρόσληψη.
Πρόκειται άλλωστε για μια εναλλακτική προσέγγιση, αφού δίνει τη δυνατότητα να γίνει η κλασσική διδασκαλία του μαθήματος με τρόπο διερευνητικό και συνεργατικό, με τη χρήση των ΤΠΕ. Επιπλέον ενισχύει και τις προτάσεις του νέου Προγράμματος Σπουδών για τη γλωσσική διδασκαλία στο Λύκειο, υιοθετώντας την επιλογή και αξιολόγηση διαδικτυακών πηγών, την ένταξη των πολυμέσων στη διδασκαλία μας, την ανάπτυξη δεξιοτήτων διαχείρισης και επεξεργασίας δεδομένων και τη χρήση του Ε.Κ (Word) κατά την παραγωγή συνεχούς γραπτού λόγου.
Τα πρώτα 15 – 20΄ αφιερώνονται στην ενημέρωση και καθοδήγηση των μελών των ομάδων σχετικά με την πορεία της έρευνάς τους. Δίνονται οι παράμετροι με βάση τις οποίες θα αναζητήσουν το υλικό τους. Στη συνέχεια συγκροτούνται οι ομάδες εργασίας και καθορίζονται οι δραστηριότητές τους. Οι μαθητές θα χωριστούν σε τρείς ομάδες των πέντε ατόμων. Κάθε ομάδα θα έχει στη διάθεσή της δύο υπολογιστές. Θα μοιράσουν τους μεταξύ τους ρόλους έτσι ώστε όλοι να συμμετέχουν στην έρευνα και στην εξαγωγή και καταγραφή των συμπερασμάτων. Τέλος διανέμονται τα φύλλα εργασίας.
Ο ρόλος του διδάσκοντα θα κινηθεί στο ίδιο πλαίσιο: διευκολύνει το χωρισμό σε ομάδες, θέτει τους κεντρικούς άξονες επεξεργασίας συνεργάζεται με τους μαθητές βοηθώντας τους στις αναζητήσεις τους, επεμβαίνοντας όπου χρειάζεται, επιλύνοντας τυχόν απορίες τους, συντονίζοντας τις δραστηριότητές τους και γενικά εποπτεύει τη διαδικασία, συμβουλεύοντας και διακριτικά αμβλύνοντας τα ποικίλα εμπόδια. Φροντίζει βέβαια να ενισχύει τη διδασκαλία με ερωτήματα, να ενθαρρύνει τους μαθητές του στη διαλεκτική ανάπτυξη και παρουσίαση των ιδεών τους και γενικά να δημιουργεί ατμόσφαιρα που ευνοεί την ελεύθερη έκφραση και συμμετοχή, προσέχοντας ο ίδιος να τηρεί μια στάση περιορισμένης διαμεσολάβησης. Ο διδάσκων αφού συγκεντρωθούν τα απαραίτητα στοιχεία προβαίνει –αν χρειαστεί- στη συμπλήρωσή τους.
Η τελευταία ώρα θα αφιερωθεί στην προφορική ανακοίνωση των αποτελεσμάτων της έρευνας όλων των ομάδων στην τάξη. Η κάθε ομάδα θα επιλέξει τον καταλληλότερο για να την εκπροσωπήσει .Έτσι αυτή η παρουσίαση θα ληφθεί υπόψη από τον διδάσκοντα και για την αξιολόγηση της ομάδας αλλά θα λειτουργήσει και ως κίνητρο για την ισοδύναμη δραστηριοποίηση όλων των μελών της ομάδας. Με την ολοκλήρωση κάθε παρουσίασης σχολιάζεται από τον καθηγητή και τους μαθητές η πληρότητα και η και η τεκμηρίωση των εργασιών.

ΣΤ) Λογισμικό – Χρησιμοποιούμενες Διευθύνσεις Internet
 Επεξεργαστής κειμένου (Word)
 Λογισμικό παραγωγής ήχου (Audacity)
 Λογισμικό παραγωγής βίντεο (Moviemaker)
 Ιστοσελίδα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου
 Ιστοσελίδα με κείμενα αρχαίων ελληνικών (Μικρός Απόπλους)
 Ιστοσελίδα της Εθνικής Πινακοθήκης
 Ιστοσελίδα ευρωπαϊκής πινακοθήκης (Web Gallery of art)
 Μια ενδιαφέρουσα εργασία του 5ου γυμνασίου Πάτρας
 Από το αρχείο της Καθημερινής
 Από το αρχείο του Βήματος
 Από τα λήμματα της Wikipedia
 Η ενδιαφέρουσα και για τη λογοτεχνία ιστοσελίδα της Μυριόβιβλου
 Η σελίδα της ομάδας του λυκείου Πεντάπολης.

Ζ) Προαπαιτούμενες γνώσεις
Οι μαθητές είναι εξοικειωμένοι με το δημοτικό τραγούδι, την ιδιαίτερη ατμόσφαιρά του και τη μουσική του παράδοση. Οι έννοιες των θεματικών και δομικών μοτίβων, της αφηγηματικής επιτάχυνσης και επιβράδυνσης είναι γνωστές από τη διδασκαλία λογοτεχνικών κειμένων. Οι περιπέτειες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας θεωρούνται γνωστές ήδη από την ιστορία του γυμνασίου. Επίσης γνωρίζουν τα βασικά σημεία χειρισμού του Word και της πλοήγησης στο Διαδίκτυο. Τα υπόλοιπα λογισμικά εύκολα τα χειρίζονται οι μαθητές με την καθοδήγηση του καθηγητή.
Η) Βιβλιογραφία και Δικτυογραφία
• Οδηγίες για τη διδασκαλία των φιλολογικών μαθημάτων, ΥΠΕΠΘ, 2004-05
• Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, σχολικό εγχειρίδιο, Α΄ Λυκείου
• Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, του Γυμνασίου
• Ιστοσελίδα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου
• Ιστοσελίδα με κείμενα αρχαίων ελληνικών (Μικρός Απόπλους)
• Ιστοσελίδα της Εθνικής Πινακοθήκης
• Από το αρχείο της Καθημερινής και του Βήματος
• Από τα λήμματα της Wikipedia
• Η ενδιαφέρουσα και για τη λογοτεχνία ιστοσελίδα της Μυριόβιβλου

Θ) Δραστηριότητες Μαθητών: Φύλλα εργασίας
 1ο φύλλο εργασίας (Ερμηνευτική προσέγγιση)
1. Αναζητήστε το ποίημα στην ιστοσελίδα της βιβλιοθήκης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου και αποθηκεύστε το σε αρχείο Word ώστε να μπορείτε να το επεξεργαστείτε.
2. Αναζητήστε στα λεξικά της Πύλης για την ελληνική γλώσσα βοήθεια στα γλωσσικά εμπόδια.
3. Διαβάστε το ποίημα και δημιουργήστε πίνακα στο Word με τις στήλες: τόπος, κεντρικό πρόσωπο, ασχολία, μήνυμα, αγγελιοφόρος, αντίδραση. Κατόπιν συμπληρώστε τον με τις λέξεις - φράσεις από το κείμενο που αντιστοιχούν.
4. Εντοπίστε τα σημεία επιτάχυνσης και επιβράδυνσης του αφηγηματικού χρόνου και αναλύστε τη λειτουργία τους σε κείμενο Word.
5. Ποιος αναλαμβάνει να βοηθήσει το Διγενή; Τι συμβολίζει το γέρικο άλογο; Αναζήτησε ομοιότητες με τη σκηνή της Ιλιάδας Θ 184-197, όπου ο Έκτορας παρακινεί τα άλογά του (στην ιστοσελίδα Μικρός Απόπλους) Πώς δικαιολογείται ιστορικά και λογοτεχνικά η σχέση αναβάτη – αλόγου; Παρουσιάστε τα συμπεράσματά σας σε κείμενο Word.
6. Συγκεντρώστε εικόνες, πίνακες ζωγραφικής που αποτυπώνουν το δεσμό του αναβάτη με το άλογό του στις ιστοσελίδες τέχνης (Εθνική Πινακοθήκη, το Ευρωπαϊκό Μουσείο, Web Gallery of art) και στη εργασία του 5ου Γυμνασίου Πάτρaς, και οργανώστε ένα ηλεκτρονικό αρχείο εικόνων. Μ’ αυτό διανθίστε τα κείμενα των προηγούμενων εργασιών και παρουσιάστε το συνολικό αποτέλεσμα σε αρχείο στην ηλεκτρονική ομάδα της τάξης.



2ο φύλλο εργασίας (Μορφολογική προσέγγιση)
1. Αναζητήστε το ποίημα στην ιστοσελίδα της βιβλιοθήκης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου και αποθηκεύστε το σε αρχείο Word. ώστε να μπορείτε να το επεξεργαστείτε.
2. Αναζητήστε στο ποίημά σας τα χαρακτηριστικά του δημοτικού τραγουδιού, όπως αυτά καταγράφονται στις σελίδες 18-19 του βιβλίου σας. Σε πίνακα του Word συνδυάστε τα με ανάλογα αποσπάσματα από το τραγούδι.
3. Παρακάτω παρατίθενται χαρακτηριστικά γνωρίσματα των ακριτικών τραγουδιών. Σε καθένα από αυτά εισήγαγε σχόλιο με ανάλογο χωρίο του τραγουδιού μας.
a. Αφηγηματικά άσματα
b. Επική μορφή
c. Ηρωικός χαρακτήρας
d. Υπερφυσικές διαστάσεις ανδρείας
e. Γοργή εξέλιξη
f. Τολμηρή έκφραση
g. Λιτότητα
4. Αναζητήστε στα αρχεία των εφημερίδων Καθημερινή και το Βήμα άρθρα που αποδεικνύουν πώς η παράδοση των ακριτικών τραγουδιών μπολιάζει μέχρι σήμερα το χώρο της τέχνης (διακειμενικότητα) και οργανώστε τα συμπεράσματά σας σε κείμενο του Word.
5. Σε συνεργασία με τον καθηγητή μουσικής του σχολείου σας συγκεντρώστε σε ηλεκτρονική μορφή (με τη βοήθεια του προγράμματος Αudacity) ηχογραφήσεις δημοτικών ιστορικών και ακριτικών τραγουδιών.
6. Ενσωματώστε κάποια από τις παραπάνω ηχογραφήσεις σε μια σύντομη παρουσίαση με Power Point των αποτελεσμάτων της εργασίας σας και παρουσιάστε το συνολικό αποτέλεσμα σε αρχείο στην ηλεκτρονική ομάδα της τάξης.

3ο φύλλο εργασίας (ιστορικά στοιχεία και παράλληλα κείμενα)
1. Αναζητήστε το ποίημα στην ιστοσελίδα της βιβλιοθήκης του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου και αποθηκεύστε το σε αρχείο Word ώστε να μπορείτε να το επεξεργαστείτε.
2. Αναζητήστε στοιχεία για τα ακριτικά τραγούδια στη Wikipedia: συγκεντρώστε σε κείμενο Word στοιχεία για τους Ακρίτες, το Διγενή Ακρίτα και την εποχή που έδρασε. Μετά συνδυάστε τα με χωρία του κειμένου μας.
3. Στην ίδια διεύθυνση βρείτε τη σχέση των ακριτικών δημοτικών τραγουδιών με το λόγιο Έπος του Διγενή και συμπληρώστε την προηγούμενη απάντησή σας.
4. Συγκεντρώστε σε μια ανθολογία ακριτικά τραγούδια, εστιάζοντας σε όσα έχουν θεματική ομοιότητα με το δικό μας. Αναζητήστε τα στα αφιερώματα στην Μυριόβιβλο.
5. Ηχογραφήστε με τη βοήθεια του προγράμματος Audacity μια απαγγελία του ποιήματος μας, προσθέτοντας την κατάλληλη μουσική επένδυση και παρουσιάστε το συνολικό αποτέλεσμα σε αρχείο στην ηλεκτρονική ομάδα της τάξης.

Μ.Καραγάτση, Σέργιος και Βάγχος,

από τη σειρά του "Βήματος" Ιστορία στη Λογοτεχνία: μια πανέξυπνα συνοπτική παρουσίαση των κορυφαίων στιγμών της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, μέσα από μια εντελώς σύγχρονη και κριτική ματιά.Παρά τον όγκο του, απολαυστικό!

Συνωστισμός

Στο πλαίσιο της νεοελληνικής πολιτικής παράνοιας, εντάσσεται και η παγιωμένη πια ανάθεση της διδασκαλίας του μαθήματος της Ιστορίας σε άλλες ειδικότητες καθηγητών πέρα των φιλολόγων. Και για να μην με κατηγορήσει κανείς για ιδιοτέλεια, θυμίζω την περσινή εθνική παραζάλη για τα βιβλία της Ιστορίας. Τι υποκρισία! Ποιος τελικά νοιάζεται και για τι σ ' αυτόν τον τόπο;